Get a site
HISTORI

Autoret antik,Shqiptaret pas’ardhesit e Pellazgve

pellazget-iliret-shqiptaretHistoriane, arkeologe dhe gjuhetare mbi Pellasget

  1. HERODOTI “Se c’gjuhe flisnin pellasget nuk mundem ta them me saktesi…Po te jete nevoja te flasim duke konkluduar ne baze te ketyre, pellasget flisnin nje gjuhe barbare”. (libri I, kap. 57).
  2. TUQIDIDI “Me duket se kete emer sa qe e kishte ende e gjitha (kupto Hellada), por perpara Helenit te Deukalionit ky emerim as qe ekzistonte, ndersa fiset e tjere dhe ai pellasgjik per shume kohe e merrnin emrin nga vetvetja, sipas fisit”. (Libr. I kap. 3).
  3. STRABONI “Emri i pellasgeve mbizoteronte neper gjithe Greqine”. (Kap. 221). “Hekateu, pra, nga Mileti, thote per Peloponezin se para grekerve banuan barbaret. Dhe ne kohet e vjetra gati e gjithe Greqia qe vend banimi barbaresh, sepse, duke patur parasysh sa thame, Pelopi e solli popullin ne vendin e e quajtur prej tij Peloponez nga Frygia, kurse Danau nga Egjypti, ndersa dryopet dhe kaukonet dhe pellasget dhe leleget e tjere te tille i ndane vendet brenda dhe jashte Ishmit”.
  4. LLAMBRO Spiridon P Llambro, ish profesor i historise ne Universitetin Kombetar te Athines: “Eshte per te ardhur keq qe ne kemi mundesi te shenojme vetem shume pak informata per nje popull fort te rendesishem, (kupto pellasget), te cilin e gjejme te shperndare qe ne kohet me te vjetra jo vetem ne gjithe Greqine por edhe ne Azi te Vogel dhe Itali”. (Historia e Greqise, vol. I, Athine 1886, fq. 29).
  5. MALET&ISAC “Greket ua jepnin emrin pellazg banoreve me te vjeter te vendit te tyre. Nuk dihet se cilet kane qene pellasget”. (Orienti dhe Greqia, botim i katert, Paris, fq. 197).
  6. KUPITORI “Keshtu, pra, gjuha shqipe, sipas mendimit tim, eshte nje gjuhe e sterlashte pellasgjike”. (Studime Shqiptare, Athine, 1879, fq. 42).
  7. BENLOEW (dekan i fakultetit te letrave ne Dizhon) “Pellasget do te mund te ishin “hoi pelas gegonotes” (greq.) = ata qe jane prane (pelas), dmth fqinjet” (“Greqia para grekerve, studime gjuhesore dhe etnografike, pellasget, leleget, semitet dhe jonet” Paris, 1877, fq. 30). “Hahni shikon ne rrokjen e pare te “Pelazgos” fjalen greke “Pellos”, Pelios, Peleios, i zi; ne rrokjen e dyte ai sheh fjalen pellasgjike argos (shqip = area) e cila s’eshte gje tjeter vecse fjala greke agros (are), fjala latine ager, fjala gotike akra, qe greket, te pakten ne kete emer te vecante e kane transformuar ne: aigos. (Ibidem, fq. 31). “Fjala pellasg, pra, s’mund te ishte tjeter vecse perkthimi i nje emri te pergjithshem (apelativ) shqip, qe u kthye ne emer te pervecem. Emri Pelishtim, te cilen e perdorin cifutet e lindjes per te treguar shqiptaret, nuk do te ishte gjithaqe tjeter gje vecse po ajo fjale (Pelazg) e deformuar, ose ne dac me mire, e transformuar ne baze kombinimesh historike shume a pak te gabuara”.
  8. ROMEO (inspektor i antikiteteve, ne nje artikull rreth Akropolit te Athines, te titulluar, “Historia dhe monumente”, shkruan nder te tjera, edhe keto: “Krahas me mbreterit dhe me bashkeluftetaret e tyre me origjine greke ishin edhe banoret e vjeter te vendit, prohelenet, ne qofte se na lejohet ky karakterizim i shkurter, te cilet nuk u zhduken nga akejt pushtonjes, por u asimiluan me kalimin e kohes, jo me ndonje propagande artificiale, por me nje menyre me te sigurte, me ane te imponimit moral te me te fuqishmit. … Te vjetrit e kohes historike ruajten kujtimin e sigurte, se ne kohen e vjeter kishte kudo banore me nje gjuhe tjeter, te cilet i quanin karas, lelege, tyrsene dhe pellasge… Sot, psh, e pranojme plotesishte se ne Atike dhe ne Athine ka qene para grekerve dhe pas tyre nje popull alloglos (me gjuhe tjeter, jo greke), te cilit i detyrohemi, pervec te tjerave, per emertimet: lykkabetos, Hymettos, Ilisos, Kifisos. Por qe ky popull mbante emrin e pellasgeve, te cilet ndertuan edhe murin e pare te Akropolit, kjo do te mbetet e panjohur… Ekziston nje ene atike e vitit 450 p.e.r ku paraqitet Athenaja, e cila drejton nje gjigand se ku ta vendose shkembin qe ai mban, me qellim qe te ndertohet muri i vatres se saj te dashur”. (Enciklopedia e Madhe Greke – Pyrsos, Vol. III, fq.194-195).
  9. ANAGNOSTOPULI (ish profesor i gjuhesise ne Universitetin Kombetar te Athines): “Gjuha pellasgjike. Gjuhet e pellasgeve, kareve, lelegeve, eteokreteve, etj. dmth te popujve qe banonin ne vendet dhe ishujt tane para vendosjes ne to te grekerve, jane per ne krejtesisht te panjohura. Mbeturina mbishkrimesh te ketyre gjuheve jane ruajtur ne disa vende te Greqise, si psh ne Krete, ne Lemno, (ku me 1884 u gjet mbishkrimi i njohur, i shkruar ne nje gjuhe te panjohur, te afert ndofta me ate te Tyreneve ose Etruskeve), dhe gjetke. Por keto mbishkrime as nuk jane lexuar, as nuk jane shpjeguar gjer tani dhe si rrjedhim gjuhet, ne te cilat u shkrojten, mbeten te pazbulueshme per gjurmimin gjuhesor. Qe ketej kuptohet lehte se eshte shume e veshtire, ne mos e pamundur, te dallojme me nje fare saktesie elementet e ndryshem qe padyshim gjuha greke do te kete marre nga gjuhet e banoreve te lartpermendur parahelene te vendit tone, te cilet u shkrine ne pjesen me te madhe me stergjysherit tane shume te vjeter, si edhe se per gjuhen e pellasgeve, per te cilen Herodoti I, 56, thote:”se c’gjuhe flisnin pellasget, kete nuk mundem ta them me saktesi, por ne rast se duhet te flasim duke konkluduar…, pellasget flisnin nje gjuhe barbare”, asgje te sigurte dhe pozitive nuk dime, ose nuk mund te dime, gjersa te pakten mbishkrimet e lartpermendur mbeten per gjuhetaret dhe gjurmonjesit e vjetersise nje enigme e pazgjidhur”. (Enciklopedia e Madhe Greke -Pyrsos, vol. 19, fq. 873).
  10. PENTAZIDHI (ish profesor i Universitetit Kombetar te Athines): “Pellasget…,ba nore shume te vjeter te Greqise, te cilet u shtrine nga vendbanimi i tyre i pare rreth Dodones se Epirit (B, 681) ne Thesali, ne Beoti, ne Atike dhe ne nje pjese te Peloponezit, sidomos ne Argolide dhe Arkadi. Ishte nje popull paqesor dhe qe merrej me bujqesi, i cili me gjithe qe kishte ne dore ato keshtjella te fuqishme shkembore, nuk mundi t’u bente balle per nje kohe te gjate sulmeve te njepasnjeshme te fiseve te tjera luftarake, prandaj ajo pjese e ketij populli qe u nenshtrua u shkri bashke me ta, kurse pjesa tjeter u largua per ne kolonira.
    Te ndryshem nga keta konsiderohen pellasget tyrrenas, te cileve u pershtatet me mire etimologjia nga folja Pelazo = plazo = endem.” (Fjalori homerik, Athine, 1886, fq.514).
  11. KAPSALI (keshilltar arsimi) “Konkluzionet e germimeve ne Akropol dhe tradita. Kazma,… udheheqes i ndritur ne gjurmimin e koheve parahistorike, hodhi drite mbi historine e lagjeve te para te Akropolit duke zbuluar se edhe mbi kete shkemb te shenjte jetoi dhe veproi nje popull, qyteterimi i te cilit ishte i njejte dhe kaloi ne te njejtat faza me qyteterimin e atij populli, qe u be zot i Akropolit, i Tyrinthit dhe i Akropolit te Mykenes, qe ishin qytetet me te dalluara te Greqise akaike.. Sot e pranojne pothuaj te gjithe qe vendet me te vjetra te banuara edhe ne Atike ishin ato te pellasgeve, te deges me te madhe ne numur nder fiset parahelene, e cila kishte njohuri elementare qyteterimi.. Fisi parahelen barbarofon.. autokton i pellasgeve te Herodotit sot pranohet se ka paraekzistuar me te vertete dhe jo si nje trillim i fantazise. Skepticizmi superkritik, armik i tradites, u perkul dhe tradita e athenasve per pellasget Kranaj.. per fisin e pellasgeve Aigialeas dhe te danaasvet si pasardhes te pellasgeve.. besohen sot si deshmitare plot besim te ekzistences se tyre. I papercaktuar mbetet vetem vendi dhe koha e prejardhjes se tyre. (Enciklopedia e Madhe Greke – Pyrsos, vol. II, fq. 44).
    Pellasget (Ark.). Quhen keshtu nga shkrimtaret e vjeter greke banoret me te vjeter te vendit te tyre, dmth fiset parahelene, te cilat gjenden te shperndara jo vetem ne Greqine kontinentale dhe neper ishujt, por edhe neper brigjet e Azise se Vogel, si edhe neper brigjet e Ilirise, te Italise dhe vendeve te tjera, gati ne te gjithe bregdetin e pellgut te Mesdheut, duke formuar keshu nje popullsi parahistorike te panumert. Origjina e ketij populli, djepi i tij i pare, gjuha e tij, dhe ne pergjithesi qyteterimi i tij, kane preokupuar dhe preokupojne dijetaret specialiste te arkeologjise parahistorike dhe te degeve te tjera te aferta te shkences, por keta duke pasur parasysh edhe informatat e shkrimtareve te vjeter mbi pellasget, s’kane arritur gjer me sot ne pajtim midis tyre.

Informatat e shkrimtareve te vjeter per pellasget permblidhen pothuaj ne keto: “Tek Homeri pellasget jane fqinj te Trojaneve.., por ne Kengen II (varg. 233) te Iliades poeti e quan Zeusin qe adhurohej ne Dodone te Epirit, Zeusin pellasgjik, gje qe deshmon se edhe atje banonin dikur pellasge, dhe ne Kengen II (varg. 681) gjithe Thesaline ose nje pjese te saj e quan “Argos Pellasgjik”… Gjithashtu Homeri pranoi se ne Krete banonin pellasge (Odis. XIX, 177) te cilet nuk kishin te njeten gjuhe me fiset e tjera qe banonin atje (eteokretasit, hydonet, doriejt). Tek Homeri, pra, pellasget, gjenden te shperndare edhe ne Greqine kontinentale,edhe ne Azi te vogel e ne ishujt greke. Sipas Herodotit, burimi kryesor per ata qe merren me problemin etnologjik te pellasgeve.., pellasge ishin jonet dhe eolet, dege e te cileve ishin akejte dhe helenet, doriejte..

Keshtu, pellasget autoktone, stergjysher te grekeve, nuk jane nje popull prrallor, por nje popull, perrallat (mitet) dhe perendite e te cilit nuk dallohen nga ato te grekerve, nje popull qe bashke me greket formoi nje komb me ane te bashkejeteses paqesore, te shkrirjes, te nderrimit vetem te emrit, sic deshmon tradita per Danaun se pellasgjotet e Argolides u quajten prej tij Danaj”. (Enc. Madhe Greke, 19, 873-874).

  1. LEFEVRE “Origjina helenike” (Paris 1893):” Perballe disa sulmeve… pjesa me e fuqishme e pellasgeve shkoi drejt Dodones.. pastaj.. e lane vendin. Nje profeci e orakullit nga ana tjeter u rekomandonte te shtinin ne dore Italine.. Keshtu, para se te helenizohej dhe gjate mjaft shekujve, bota greke, duke u perfshire ketu Italia e Jugut, Daunia, Enotria, ka qene pellasgjike. S’ka fakt me te vertete. Tani, nga vinin keta pellasge kaq te shumte ne numer dhe vendosur ne menyre te qendrueshme ndermjet Ballkanit dhe Kretes, ndermjet Kalabrise dhe Kapadekise?
  2. ELEFTHERIADHI (keshilltar juridik special orientalist, ne vepren e tij “Greqia pelasgjike – Parahelenet” Athine, 1931): “Keshtu, pra, sipas deshmive te prera te te vjeterve, po ata popuj pellasgjike, qe banuan ne vendet kryesisht greke, banuan shume heret dhe shume para luftes Trojane dhe ne te gjithe Italine, si edhe ne Sicili, ku flitej dhe e njejta gjuhe pellasgjike, shume perpara dukjes se grekerve, edhe ne vendet e tanishme greke, si edhe ne Azi te Vogel, sikurse edhe ne Itali dhe Sicili, dhe shtoj, dhe ne gadishullin Iberik e ne Afriken e Veriut, si edhe ne Francen meridionale dhe ne shume vende te tjera (faqe 123).

Dhe popujt pellasgjike qe banonin ne gadishullin Ibeik, ne France, ne Itali dhe ne krahinat greke e ne sa e sa vende te tjera ishin qe prej fillimit kaq te shumte ne numer, sa qe s’eshte nevoja te imagjinojme, sic bejne Dionisi dhe te tjeret, vetem nje popull pelasgjik, i cili banoi ne fillim ne Peloponez dhe u cvendos pastaj vazhdimisht ne vende te ndryshme, duke bere keshtu paprere nje jete fort endacake, gjersa edhe ndertimi i qyteteve te pare edhe qyteterimi i te gjitha vendeve te lartpermendura u detyrohet pellasgeve, te cilet banuan me mijevjecare te tjera neper vendet qe kishin pushtuar (faqe 124).

Me kete menyre, pra, pellasget, perbenin nje bote te tere pellasgjike dhe bota greke, e formuar dhe e zhvilluar ne kohe shume te mevonshme, perben ne te vertete nje shkeputje dhe specializim, nje vecanti dhe faze te asaj bote origjinale te madhe dhe te ndritur (faqe 132). Keshtu edhe greqishtja u formua ne pjesen me te madhe dhe gati e tera nga gjuha pellasge shume e pasur..” (faqe 133).

  1. E. CABEJ (Elemente te gjuhesise dhe te literatures shqipe – Tirane, 1936): “Nuk do te mundim te kenaqim ata qe edhe sot kane besim te patundur ne nje origjine pellasge te gjuhes sone. Perkundrazi, eshte koha qe, se paku ne shkolle, te mos mbushen trut’e nxenesve me hipoteza te mjegullta te mesit te shekullit te kaluar”.
  2. ENCIKLOPEDIA BRITANIKE (botim i 11-te, 1910-1911, vol. XXI, fq. 65) “Emri “Pelazge”, qe permendin shkrimtaret greke, tregon nje popull parahistorik, gjurmet e te cilit besohet se ekzistonin ne krahinat greke..Qyteti i tyre (te pellasgeve) quhet Larisa, ka qene i pasur, kurse ata (pellasget) jane shqiptaret me fame”.
  3. G. Sergi (Origjina dhe perhapja e trungut mesdhetar, Rome, 1896 – perkthim anglisht 1901): “Me ne fund, karakteri i ndertimit te murit te vjeter te Akropolit te Athines (i cili eshte veper e pellasgeve) eshte i njejte me ate te te gjitha veprave te ndertuara prej tyre qe nga azia e vogel dhe gjer ne Spanje (fq. 65)”.
    (Shkruar nga Spiro N. Konda)

[the_ad id=”6025″]

 

[the_ad id=”4118″]

About Author

Komento rreth shkrimit