Get a site

TANAGRA QYTET I LASHTË PELLAZGO-ILIR … ETIMOLOGJI

TANAGRA QYTET I LASHTË PELLAZGO-ILIR … ETIMOLOGJI

TANAGRA -QYTET- I- LASHTË- PELLAZGO-ILIR-ETIMOLOGJI

Shkruan: Mili Butka

Tanagra  është një qytet dhe komunë në veri të Athinës në Boeotia, Greqi. Qëndra e       komunës është qyteti i Schimatari. [2]

tg2Qyteti antik i Tanagra është ndërtuar në një kodër në bregun e majtë të lumit Asopos dhe kufijtë e Atikës. Tanagra përmendur nga shkrimtarët e lashtë Pausanias, Straboni, Herodoti dhe të rinj George Tseva.

Straboni, i cili vizitoi qytetin, na tregon se ky vend banim ishte  i ndërtuar në një kodër të lartë dhe shkëmbore të njohur me emrin; Grimada” ose “Grimala”  Shtëpitë e “Tanagra” ishin stolisur me arkadat bukur dhe afreske. Banorët kishin një sjellje Brilante,  kursimtarë  në jetë, të gjithë fermerë në punën e vet dhe në pronat e tyre, ata ishin “Besnik, të drejtë, bujar dhe mikpritsa.

Qyteti është ndërtuar në rrëzë të kodrës dhe në krye janë tempujt e tyre. Muri rrethues i qytetit ishte dy milje e cila është demoluar në vitin 456 pes dhe aktualisht është në grumbuj dhe rrënoja.

Faltoret më të rëndësishme për banorët e Tanagrave ishin:

Faltorja e “Dionisit” pas statujës kult, vepër e skulptorit të famshëm Praxiteles dhe një statujë shtesë Tritonos (Dritonit – Dritës së Diellit – Apollon)

Pranë tempullit janë tempujt e Themis Afërditës, Apollo, Hermes dhe  e kryeforit e Promachos. Mbetjet e këtyre kishave dolën në dritë me gërmimet e  vitit 1890.

Homeri këtij qyteti i referohet me emrin; “Graia” ose; “Tanagra”.

Lexoni me kujdes paragrafin e mëposhtëm:

Historia e “Tanagra së lashtë” fillon në kohët e lashta mitike, ku  Perëndia lumor i Biotias “Asopus”, birit i oqeanit nga martesa për vendin pishtar të Fronit, me bijën e Δάδωνα “Dadonas” lindën  shumë vajza. Thebe, Plataea, Euboea, Nemea, Aegina  dhe Tanagra. Burri i “Tanagra”  Pymander, themeloi për nder të saj një qytet duke e quajtur; “Tanagra”. Pymander ishte biri i Hairesilaou, dhe Stratonise.

Pas kësaj më se e qartë etimologjia e emërtimit; “Tanagra = të tana gra”, të gjitha vajza, ashtu si edhe vet emri “Tanagra” i vajzës së fundit të këtij çifti perëndish, një emërtim ku i cili i përket gjuhës shqipe duke treguar se banorët, popujt e atyre viseve flisnin shqip,  e normalisht që ishin shqiptare, autoktonë mbi tokën e tyre, qysh në fillesë në lashtësi provë e padiskutueshme kjo edhe nga vet mitologjia e lashtë e këtij fisi “Skamatar”  siç e lexuam edhe më lart nga martesa e bijës së “Dadonës” me birin e perëndisë  “Asopus” lindën shumë vajza, dhe pikërisht për nder të vajzës së fundit të këtij çifti, quajtur  “Tanagra” nga burri i saj Pimander u ngrit ky qytet me të njëjtin emër TanaGra.

Në traditën  e popullit shqiptar akoma dhe sot kur një çift nga martesa e tyre lindin vetëm vajza, vajzës më të fundit i vendosin enrin”Mbaresa” apo sinonime të tjera të kwtij emërtimi, me iden për të mos lindur të tjera femra  ashtu si në rastin e “Tanagra”

Ndërsa Herodoti përmend për “Tanagra” se banorët e lashtë  të këtij qyteti ishin “Phoenicians” (Fenikas) të cilët kanë ardhur me Cadmus në Boeotia, pas përfundimit të projekteve hidraulike në Thives

mikenaseEkzistenca e këtij vendbanimi (1450 -1200 pes) ishte i panjohur deri në mes të vitit 1950, kur plaçkitësit zbuluan  monumentet, të mbushura me sarkofagë të pazakontë e terrakote.

Përmendja e parë e vendbanimit  “Tanagra”- i vendosur në malin “Grimadha” në juglindje të Tanagra moderne – daton rreth vitit 700 pes dhe demonstruar nga një numër i vulave, i publikuar kohët e fundit nga Dr. R.C.S. Frisch.

Pausanias na tregon se “Graia” është emri Homeric i Mikenase Tanagra. Varrezat mikenase gjetur 200 metra në lindje të fshatit të tanishëm Tanagra dëshmon se ajo ishte  varrezë  për Graia, dhe në pllakate e varit gjenden pikturuar vetem figura grash ashtu siç e shikoni edhe në foton e mëposhtmePas  vitit 550 pes u krijua  Federata e njohur “e vrazhdët e ashpër” e qyteteve – shteteve të përbashkëta  treguar kjo edhe  nga prerja e monedhave argjendi nga qytetet e Thebs, Tnagra dhe Haliartus.

AT1Monedha e Tanagras ishte prej argjendi,  të cilat kanë qenë në gjithmonë,  me figurën e mburojës së vrazhdë nga njëra anë dhe në anën e pasme, gjendet shpesh  shkronja “T” dhe në disa prerje të tjera gjejmë të shkruar fjalën; “AT” ose “B”  në performancën e figurës së kalit. Këto monedha u riformuan nga 550 -315 p.s

“Tanagra” tashmë  u bë një qendër politike, ekonomike e Biotias. Duke filluar me një seri të re të  monedhave me inicialet “AT” përsëri për qytetin e Tanagra dhe BCI për të gjithë territorin e Biotia.

Mburoja karakteristike e vrazhdë, por me një fytyrë tjetër e në anën e pasme për çdo qytet – kjo Tanagra ende ilustron një kalë galopant me AT origjinale

Dhe në gjuhën shqipe AT = Zot (ZEUS) perëndija e Dritës, perëndia e gjithë gjallesave përreth saj, e jetës në tokë e kudo, fara- Zëri, Zani, Zanafilla, fjala e vetme =Perëndi.

Në vitin 315 pes Tanagra  me të gjitha teritoret e  Beotis në 338 pes si 288 pes, i takonte Mbretërisë së Maqedonisë dhe nga viti 288 pes deri në 244 pes Ajo ishte e pavarur. Në 244 pes përsëri u bashkua me Mbretërinë e Maqedonisë.

Transferimi i sundimit të Bizantit dhe miratimin e krishterimit si fe zyrtare më të Perandorisë Romake, shekulli i 4 i jep  qytetit “Tanagra” një frymë të re të energjisë, një forcë të bazuar në shfaqjen, në Episkopi, ndër 10 të tilla që ishin në atë kohë.

Qyteti ekziston për një shekull dhe përshtatet në mënyrë kronologjike në periudhën e Justinianit (527-565 AD).

Fundi i Tanagra, papritmas erdhi në në fund të shekullit të 6-të pas Krishtit banorët e saj,  u plaçkitën nga popolli nomad “Tattaris” së bashku me “sllavët”  duke shkatëruar këtë banim të hershëm e shumë të lashtë.

Inkurajuar pas vitit 783 pas Krishtit nga zhvillimet e fundit dhe konsolidimin e bizantinëve në rajon fillojnë Tanagraiet të kthehen në vatrat e tyre shekullore.

“Grimadha”, një emër me origjinë greke thuhet – por që  ndoshta  vjen prej gjuhës,  me origjinë ilire, të cilët u vendosën këtu në vitet 600-630 ps dhe quajtur zonën Gkrimada = rrënojat.

GrimadhaPak me lart lexuam se mali aty pranë, quhej  Grimadha, kjo e përmendur edhe nga “Straboni” dhe historianë të tjerë, dhe jo rrënojat e qytetit të vjetër  pra në rast se i besojmë historive, shkrimeve dhe wikipedias greeke sipas së cilës se shqiptaret e ardhur  ne vitet 600-630, e gjetën këtë qytet të shkatëruar me rrënoja ndaj e quajtën; “Grimadhë = Gërmadhë” ashtu si ende në gjuhën e sotme shqipe, është krejt gabim Fjala gërmadhë sigurisht që është shqipe, por “Grimadh” në gjuhën shqipe ka edhe kuptimin “Mal i ngritur” Grimal, mal i lartëshkëmbor.

Veç kësaj lexuam më sipër se qëndra e kësaj komune është qyteti me emrin “Skimatar” dhe duke ju referuar gjithë emërtimeve të përemendura në lidhje me banorët dhe qytetin “Tana/Gra”  i përkasin gjuhës shqipe, por edhe duke parë se ky qytet ndodhet në shpatet e malit te thyer dhe “shkëmbor” sigurisht që edhe emërtimi i këtij vendbanimi buron prej aty,  pra kemi; “Skamatar = Skimatar”. Schimatari.

Vula origjinale e komunës ishte rrethore pa emblemë. Emblema ilustruar themeluar nga VP e 11 tetor 1870 GG 43 / faqe 340. Në mes të vulës së Tanagra ishte një *grua*, e cila kishte përreth kokës së saj lidhur një shall -shirit të mirë. Perimetri i vulës janë shkruar fjalët KOMUNA *TANAGRA*. – Prej: Gazetës 31.08.1912 A262 / 1912.

Ribotim

PRILL 29, 2016 | MILI BUTKA
(Aleksander Hasanas)
Korçe me 15 -7-2016

[the_ad id=”4118″]

Burimi mlibutka.wordpress.com

Etimologji mbi fjalën; Mi, Mic, (Mikró)

Etimologji mbi fjalën; Mi, Mic,  (Mikró)

Gjuha shqipe

Shkruan: Mili Butka

Gjuha shqipe e deklaruar si degë e veçantë (latine) sigurisht që Po, por me një ndryshim fare të ‹‹imët, të vockël›› sepse kjo gjuhë nuk është degë por trung, trungu i familjes se gjithë gjuhëve indoeuropiane të lindura mbi rrënjën “boshtore” të gjuhës më të parë krijuar mbi pikën “iks” gjuhës njerëzore gjuhë e Yllit më të madh gjuhë e tij hyjnore.
Fjala njërrokëshe e gjuhës shqipe; “Mi” ka kuptimin e një sendi, objekti, trup,materie e lëngët apo e ngurtë por edhe imazh-vizion, me parametra apo përmasa të vogla ato, deri në masa të padukshme “Mikroskopike”
Janë të shumta të panumërta fjalët me kuptimin “Mi – i imët, imcak” i vogël, i pa rritur, i sapo mbirë, i sapo dalë (MI–Të) mbi të, i sapo shfaqur nga “Teri” nga errësira “Mitra” e tokës–mëmë apo e mëmës–njeri.
Fjalori i gjuhës sonë shqipe thotë: LA/starët e rinjë, që dalin, mbi trungun–mëmë sipër La, mbitë (mi të) quhen :
MITË I f.

mite
Bisk i ri që del rreth trungut të një druri të prerë; lastar.
Bisk i vogël i të lashtave ose i bimëve të tjera, që ka mbetur i pazhvilluar,mitër. Mitat e misrit, patates, domates, piperkave etj.
Ashtu fiks siç quhen të vegjlit; Fi/mi/  Fëmi, pasardhësi njeri, i joti, i yti, Timi, i imi – çili/mi, pra këta filiza të rrinjë quhen po ashtu të vegjël të sapo çelur, çilimi, të sapo dalë “mi – të” të mitur
MITUR mb.
Që është i vogël, që është ende fëmijë ose fare i ri; drejt. që nuk ka arritur moshën madhore, që nuk është bërë ende zot i vetes dhe i përgjegjshëm për veprimet e tij
Me fjalën “Mi” në gjuhën shqipe quhet Miu, gjitar “i vogël” brejtës e sigurisht;  i errët – Mi   (Mit, Mister) e kuptohet quhet ashtu sepse është i vogël – “Mi” ashtu si “Miza” insekt i vogël me krahë (kandërr fluturuese) me krahë të zhvilluar mirë dhe një palë të tjerë më të vegjël, dhe që njihet si bartëse e sëmundjeve ngjitëse, por jo vetëm, në gjuhën shqipe me fjalën miza, nënkuptojmë edhe rastet kur trupi na rrëqethet  nga një emocion i fuqishëm apo edha nga trembja e menjëhershme na mbushet trupi si me miza; M’u bë trupi (koka, krahu, këmba) miza-miza, ndiej të shpuara të lehta, të dendura, e të shumta, ashtu siç ndodh edhe nga mpirja e këtyre pjesëve të trupit tonë.
Dhe tashmë shikojmë një shembull të dialektit Geg, një e folme kjo shumë më pranë më të parës shqipe, në këtë dialekt kemi:
MIC m.
1. përk. Fëmijë i vogël. Mici i babit!
2. përd. mb. I vogël nga shtati. Kalë mic.
Në këtë dialekt edhe macja quhet po kështu “Micë” e vogël, ndersa në zologji kemi:
MICAK m. zool.
Cinxami. Zuri një micak. CINXAMI m.
Një zog ky shumë i vogël, i ngjashëm me trumcakun, që ka ngjyrë të murrme dhe që rri nëpër ferra shkurre, e jo me kot quhet Cin/xami.
Pra fjala “Mi – Mic” e pastër shqiptare sjell në jetë shumë fjalë të tjera në gjuhën shqipe dhe sigurisht në shumë gjuhë të tjera vlen të përmend këtu fjalën ‹‹greke››  Micro, mikros = i vogël,  e njëjtë edhe me fjalët; “Mitra”  apo “Mitera” që do të thotë “e vogël-Tokë-mëmë”  duke ju kujtuar se toka quhet; e Errët, e Terrët, e Tëra-e gjitha, e Thatë –Tera-trok – bashkësi-tok’ -Tokë.
MITËR I f. anat.
Organ i gruas dhe i femrës së gjitarëve, në trajtë të dardhës, (sigurisht i terrët, s/teril) ku zihet e zhvillohet pjella; An =Mitër =Tokë
Zhvillim semantik të pandërprerë gjen kjo fjalë-rrënjë “Mi” shembujt janë të pambarimtë, konkretë, kokëforta e të pakundërshtueshëm, në gjuhën greke shifra më e vogël – zeroja quhet; “Midhen = 0” ashtu si “Midhja” – butak i vogël në trajtën e bajames kokërr i mbrojtur prej guaskës dykapakëshe në ngjyrë të errët gjithashtu “Midhe-Midhje”  ky emërtim me të njëjtin kuptim i/e vogël i sapo dalë (Mi të, mbi të) “mbi–Dhe” “Mi dhe” (mbi nivelin zero)  Mi/dhe <> Dhe mi-dhemje-vemje -VEMIZË f. zool. Vemje.
VEMJE f. zool.
Larva e disa kandrrave, që ka trajtën e një krimbi me disa unaza; larva leshtore e disa fluturave, që dëmton pemët e barishtet; dhemizë. Vemja e kumbullës (e rrushit, e pjeshkës, e agrumeve), etj.
“Misër” kjo fjalë e njohur ndoshta si turke, shpjegon dhe qartëson edhe njëherë fjalën shqipe; i vogël  Mi, mic misrok, apo kokra të vogla “Mi” vendosur në rradhë, në sërë, “Misër”
E bukur gjuha shqipe e pakapshme ajo, me fjalën “vegjëli” nënkuptojmë:
VEGJËLI f.
përmb. Shtresat e gjera e të varfra të popullit punonjës, njerëzit e thjeshtë e të varfër kundrejt të pasurve e shfrytëzuesve; masa (në vendet me rend shfrytëzues) …etj.
E sërish në gjuhën ‹‹turke›› gjejmë fjalën “Milet = vegjëli–popull – të shumtët” – shumicë “mizëri”, (i mier) – i mjerë (mizerje).
Këlyshi, i vogli i lepurit quhet “Milak” (Mi/la-k) pa harruar këtu fjalën ndërnacinale “mili/meter” apo në gjuhën shqipe “milingonë” të cilat tregojnë dicka tepër të vogël,  të imët, imcak.
I/e imët quhen kokrrizat shumë të vogla në trajtën e një pluhuri të hollë (push), (pah), sheqer i imët, rërë e hollë e imët, shi, dëborë e imët-Qimton, “krundet” quhen po ashtu “Hima” (hime gruri misri etj)
Mishi i grirë hollë-hollë “imët” quhet Kimë,  gjella e përgatitur me mish të grirë “imët” quhet “kima” makarona me kima etj.
Theksoj këtu në gjuhën shqipe fijet e holla të flokut quhen “Qime” , ashtu siç gjejmë tek gegërishtja fjalën “Mih” punoj tokën, rrë/mih, gërmoj; Kali mihte dheun.
Së fundi, në gjuhën greke; “Miut” i thonë “Pontíki” dhe “centimetrit” po ashtu “pond” një pond dy pond etj, ashtu si popujt “ezmer trupvegjël –“Pondi”, banorë pranë Detit të Zi”  ndërsa në shqip kemi; Ca nga të një Qintës, Cantim (mi të ca) cantimetër, centimetër (Cent)
Në rast se fjalën shqipe “Mi” duke e lexuar në anagramë por edhe duke zvendësuar si të barazvlefshme shkronjën;  M = P  aty do të gjeni qindra fjalë të tjera shqipe të pastërta  si; mic <> cim, cimbidh, cimbidha, apo mic, pic-pikë, picërrak e shumë fjalë të tjera që në brendësi të tyrë ruajnë kuptimin i vogël “Mi” minor, milor, miner, mineral, mis – MIS m. Pjesë e trupit, gjymtyrë. Miset e trupit. Etj.

[email protected]
Korçe, 9-5-2016

 

[the_ad id=”4118″]