Get a site

TANAGRA QYTET I LASHTË PELLAZGO-ILIR … ETIMOLOGJI

TANAGRA QYTET I LASHTË PELLAZGO-ILIR … ETIMOLOGJI

TANAGRA -QYTET- I- LASHTË- PELLAZGO-ILIR-ETIMOLOGJI

Shkruan: Mili Butka

Tanagra  është një qytet dhe komunë në veri të Athinës në Boeotia, Greqi. Qëndra e       komunës është qyteti i Schimatari. [2]

tg2Qyteti antik i Tanagra është ndërtuar në një kodër në bregun e majtë të lumit Asopos dhe kufijtë e Atikës. Tanagra përmendur nga shkrimtarët e lashtë Pausanias, Straboni, Herodoti dhe të rinj George Tseva.

Straboni, i cili vizitoi qytetin, na tregon se ky vend banim ishte  i ndërtuar në një kodër të lartë dhe shkëmbore të njohur me emrin; Grimada” ose “Grimala”  Shtëpitë e “Tanagra” ishin stolisur me arkadat bukur dhe afreske. Banorët kishin një sjellje Brilante,  kursimtarë  në jetë, të gjithë fermerë në punën e vet dhe në pronat e tyre, ata ishin “Besnik, të drejtë, bujar dhe mikpritsa.

Qyteti është ndërtuar në rrëzë të kodrës dhe në krye janë tempujt e tyre. Muri rrethues i qytetit ishte dy milje e cila është demoluar në vitin 456 pes dhe aktualisht është në grumbuj dhe rrënoja.

Faltoret më të rëndësishme për banorët e Tanagrave ishin:

Faltorja e “Dionisit” pas statujës kult, vepër e skulptorit të famshëm Praxiteles dhe një statujë shtesë Tritonos (Dritonit – Dritës së Diellit – Apollon)

Pranë tempullit janë tempujt e Themis Afërditës, Apollo, Hermes dhe  e kryeforit e Promachos. Mbetjet e këtyre kishave dolën në dritë me gërmimet e  vitit 1890.

Homeri këtij qyteti i referohet me emrin; “Graia” ose; “Tanagra”.

Lexoni me kujdes paragrafin e mëposhtëm:

Historia e “Tanagra së lashtë” fillon në kohët e lashta mitike, ku  Perëndia lumor i Biotias “Asopus”, birit i oqeanit nga martesa për vendin pishtar të Fronit, me bijën e Δάδωνα “Dadonas” lindën  shumë vajza. Thebe, Plataea, Euboea, Nemea, Aegina  dhe Tanagra. Burri i “Tanagra”  Pymander, themeloi për nder të saj një qytet duke e quajtur; “Tanagra”. Pymander ishte biri i Hairesilaou, dhe Stratonise.

Pas kësaj më se e qartë etimologjia e emërtimit; “Tanagra = të tana gra”, të gjitha vajza, ashtu si edhe vet emri “Tanagra” i vajzës së fundit të këtij çifti perëndish, një emërtim ku i cili i përket gjuhës shqipe duke treguar se banorët, popujt e atyre viseve flisnin shqip,  e normalisht që ishin shqiptare, autoktonë mbi tokën e tyre, qysh në fillesë në lashtësi provë e padiskutueshme kjo edhe nga vet mitologjia e lashtë e këtij fisi “Skamatar”  siç e lexuam edhe më lart nga martesa e bijës së “Dadonës” me birin e perëndisë  “Asopus” lindën shumë vajza, dhe pikërisht për nder të vajzës së fundit të këtij çifti, quajtur  “Tanagra” nga burri i saj Pimander u ngrit ky qytet me të njëjtin emër TanaGra.

Në traditën  e popullit shqiptar akoma dhe sot kur një çift nga martesa e tyre lindin vetëm vajza, vajzës më të fundit i vendosin enrin”Mbaresa” apo sinonime të tjera të kwtij emërtimi, me iden për të mos lindur të tjera femra  ashtu si në rastin e “Tanagra”

Ndërsa Herodoti përmend për “Tanagra” se banorët e lashtë  të këtij qyteti ishin “Phoenicians” (Fenikas) të cilët kanë ardhur me Cadmus në Boeotia, pas përfundimit të projekteve hidraulike në Thives

mikenaseEkzistenca e këtij vendbanimi (1450 -1200 pes) ishte i panjohur deri në mes të vitit 1950, kur plaçkitësit zbuluan  monumentet, të mbushura me sarkofagë të pazakontë e terrakote.

Përmendja e parë e vendbanimit  “Tanagra”- i vendosur në malin “Grimadha” në juglindje të Tanagra moderne – daton rreth vitit 700 pes dhe demonstruar nga një numër i vulave, i publikuar kohët e fundit nga Dr. R.C.S. Frisch.

Pausanias na tregon se “Graia” është emri Homeric i Mikenase Tanagra. Varrezat mikenase gjetur 200 metra në lindje të fshatit të tanishëm Tanagra dëshmon se ajo ishte  varrezë  për Graia, dhe në pllakate e varit gjenden pikturuar vetem figura grash ashtu siç e shikoni edhe në foton e mëposhtmePas  vitit 550 pes u krijua  Federata e njohur “e vrazhdët e ashpër” e qyteteve – shteteve të përbashkëta  treguar kjo edhe  nga prerja e monedhave argjendi nga qytetet e Thebs, Tnagra dhe Haliartus.

AT1Monedha e Tanagras ishte prej argjendi,  të cilat kanë qenë në gjithmonë,  me figurën e mburojës së vrazhdë nga njëra anë dhe në anën e pasme, gjendet shpesh  shkronja “T” dhe në disa prerje të tjera gjejmë të shkruar fjalën; “AT” ose “B”  në performancën e figurës së kalit. Këto monedha u riformuan nga 550 -315 p.s

“Tanagra” tashmë  u bë një qendër politike, ekonomike e Biotias. Duke filluar me një seri të re të  monedhave me inicialet “AT” përsëri për qytetin e Tanagra dhe BCI për të gjithë territorin e Biotia.

Mburoja karakteristike e vrazhdë, por me një fytyrë tjetër e në anën e pasme për çdo qytet – kjo Tanagra ende ilustron një kalë galopant me AT origjinale

Dhe në gjuhën shqipe AT = Zot (ZEUS) perëndija e Dritës, perëndia e gjithë gjallesave përreth saj, e jetës në tokë e kudo, fara- Zëri, Zani, Zanafilla, fjala e vetme =Perëndi.

Në vitin 315 pes Tanagra  me të gjitha teritoret e  Beotis në 338 pes si 288 pes, i takonte Mbretërisë së Maqedonisë dhe nga viti 288 pes deri në 244 pes Ajo ishte e pavarur. Në 244 pes përsëri u bashkua me Mbretërinë e Maqedonisë.

Transferimi i sundimit të Bizantit dhe miratimin e krishterimit si fe zyrtare më të Perandorisë Romake, shekulli i 4 i jep  qytetit “Tanagra” një frymë të re të energjisë, një forcë të bazuar në shfaqjen, në Episkopi, ndër 10 të tilla që ishin në atë kohë.

Qyteti ekziston për një shekull dhe përshtatet në mënyrë kronologjike në periudhën e Justinianit (527-565 AD).

Fundi i Tanagra, papritmas erdhi në në fund të shekullit të 6-të pas Krishtit banorët e saj,  u plaçkitën nga popolli nomad “Tattaris” së bashku me “sllavët”  duke shkatëruar këtë banim të hershëm e shumë të lashtë.

Inkurajuar pas vitit 783 pas Krishtit nga zhvillimet e fundit dhe konsolidimin e bizantinëve në rajon fillojnë Tanagraiet të kthehen në vatrat e tyre shekullore.

“Grimadha”, një emër me origjinë greke thuhet – por që  ndoshta  vjen prej gjuhës,  me origjinë ilire, të cilët u vendosën këtu në vitet 600-630 ps dhe quajtur zonën Gkrimada = rrënojat.

GrimadhaPak me lart lexuam se mali aty pranë, quhej  Grimadha, kjo e përmendur edhe nga “Straboni” dhe historianë të tjerë, dhe jo rrënojat e qytetit të vjetër  pra në rast se i besojmë historive, shkrimeve dhe wikipedias greeke sipas së cilës se shqiptaret e ardhur  ne vitet 600-630, e gjetën këtë qytet të shkatëruar me rrënoja ndaj e quajtën; “Grimadhë = Gërmadhë” ashtu si ende në gjuhën e sotme shqipe, është krejt gabim Fjala gërmadhë sigurisht që është shqipe, por “Grimadh” në gjuhën shqipe ka edhe kuptimin “Mal i ngritur” Grimal, mal i lartëshkëmbor.

Veç kësaj lexuam më sipër se qëndra e kësaj komune është qyteti me emrin “Skimatar” dhe duke ju referuar gjithë emërtimeve të përemendura në lidhje me banorët dhe qytetin “Tana/Gra”  i përkasin gjuhës shqipe, por edhe duke parë se ky qytet ndodhet në shpatet e malit te thyer dhe “shkëmbor” sigurisht që edhe emërtimi i këtij vendbanimi buron prej aty,  pra kemi; “Skamatar = Skimatar”. Schimatari.

Vula origjinale e komunës ishte rrethore pa emblemë. Emblema ilustruar themeluar nga VP e 11 tetor 1870 GG 43 / faqe 340. Në mes të vulës së Tanagra ishte një *grua*, e cila kishte përreth kokës së saj lidhur një shall -shirit të mirë. Perimetri i vulës janë shkruar fjalët KOMUNA *TANAGRA*. – Prej: Gazetës 31.08.1912 A262 / 1912.

Ribotim

PRILL 29, 2016 | MILI BUTKA
(Aleksander Hasanas)
Korçe me 15 -7-2016

[the_ad id=”4118″]

Burimi mlibutka.wordpress.com

Arif Mati trondit historinë europiane, pellazgët janë themelues të qytetërimit europian, jo helenët

Arif Mati trondit historinë europiane, pellazgët janë themelues të qytetërimit europian, jo helenët

mathieu-aref-lozane-2012

Libri i tezës sime që do të botohët në gjuhën frenge së shpejti: Pellazgët paraardhësit e qytetërimit greko-romak

Mathieu Aref

Kjo tezë ka të bëjë me periudhën Para-helene dhe të Greqisë arkaike dhe ka për qëllim studimin e «traditës» tek autorët e lashtë në lidhje me zanafillën e qytetërimit grek nëpërmjet referecës së Pellazgëve. Ajo hedh një dritë të re mbi, njohuritë tona historike, kulturore dhe thekson fillimet e qytetërimit grek i shfaqur pas shekullit të tetë para erës sonë. Hekataeu i Miletët, Homeri, Hesiodi, Herodoti, Tukididi ose tragjedianët dhe të tjerë jo me pak të famshme kanë përmendur gjerësisht Pellazgët dhe pohuar që ishin paraardhësit e tyre dhe jo stërgjyshërit dhe kanë theksuar autoktoninë e tyre dhe që kishin jetuar në ato trojat që do të bëheshin më vonë Greqi. Paraardhës të grekëve, Pellazgët u kanë lëne atyre trashëgimin e elementëve thelbësore të qytetërimit të tyre.

Këtu do të gjeni një qasje multidisiplinare që ballafaqon të dhënat e traditës së lashtë me ato historike, etno-gjuhësore, arkeologjike dhe mitologjike, që mund ti sqarojnë.

Ky libër gjithashtu sqaron me argumente bindëse për sa i përket kronologjisë së Greqisë së lashtë të mbivlerësuar nga autorët modernë, anakronizmat dhe gabimet historike: “Lufta e Trojës”, e pretenduar që ka ekzistuar në shekullin e dymbëdhjetë para erës sonë, është në realitet një luftë e vonshme (shekulli i shtatë para erës sonë) e kryer nga pushtuesit e parë helen kundër Azisë së Vogël në një rajon që më vonë do të bëhej Greqi; katër “shekujt të errët” (-1200-800) mbetin të heshtur mbi ekzistencën e Helenëve në atë kohë;

Zeusi (Iliada, XVI, 232-236) është përcaktuar zyrtarisht si “Pellazg” dhe jo Helen; një qytetërim hipotetik i quajtur miken (shpikje e pseudo-arkeologut Schliemann) është injoruar nga të gjithë autorët grek; Lineari B, i cili nuk është përveç një gjuhë para-hellene domethënë pellazge uzurpuar pjesërisht nga pushtuesit helen; Iliada dhe Odisea janë poema epike rrjedhur nga një «traditë gojore» para-helene dhe jo greke, etj. Shkrimtarët modernë kanë errësuar rolin thelbësor të luajtur nga pellazgët në shpërthimin e qytetërimit helen dhe rolin e etruskëve në shpërthimin e qytetërimit romak. Ky studim, jashtë shtigjëve të rrahura, i jep kësaj vepre referencash një karaktër të jashtëzakonshme.

Mathieu Aref është një studiues françez, i lindur nga prindër shqiptarë në vitin 1938 në Kairo të Egjiptit, ku ai përfundoi shkollën e mesme klasike (letërsi dhe gjuhë greke dhe latine) dhe universitare (Histori, gjuhësi, Arte të Bukura dhe Arkitekture).

Ai ka botuar dy libra mbi Greqinë para-helene dhe Shqipërinë (Frëngjisht 2003/2004 dhe në shqip 2007-2008) dhe paraqiti një tezë doktorature në Sorbonën të Parizit IV në 2012 nën titullin “Studime dhe hulumtime mbi Pellazgëve në zanafillën e qytetërimit grek”.

Kjo tezë është rezultati dhe përfundimi i pothuajse pesëdhjetë vite studime dhe hulumtime të gjera. Më në fund njohja e tij të gjuhës shqipe (dy dialektet) e ka lejuar të deshifrojë dhe të shkoqisi shkencërisht shumë antroponime, teonime, toponime dhe oronime të Iliadës, Odisesë dhe mitologjisë.

https://www.connaissances-savoirs.com/les-pelasges.html/

 

[the_ad id=”4118″]

Historiani grek trondit Athinën: I sollët grekët ardhacakë nga Anadolli dhe dëbuat çamët

Historiani grek trondit Athinën: I sollët grekët ardhacakë nga Anadolli dhe dëbuat çamët

Historiani-grek-trondit-Athinën

Kështu u shpreh për CNN grek më 12 qershor Konstandinos Tsitselikis, eksperti i pakicave etnike dhe profesor i historisë ballkanike, sllavëve dhe të lindjes në Universitetin e Maqedonisë në Selanik.

“Gjërat janë tensionuar tej mase pas viteve 1925-1926, kur qeveria e atëhershme e udhëhequr nga Venizelos sekuestroi pronat e çamëve pa i kompensuar. Kështu, shpërtheu vala e dhunës midis grekëve [ardhacakë nga Anadolli] dhe çamëve. Pika kulmore arrin, kur një pjesë e çamëve bashkëpunuan me italianët dhe gjermanët. Është artificiale ideja se të gjithë çamët ishin bashkëpunëtorë të gjermanëve, pasi pati një pjesë u rreshtuan në luftën antifashiste me ELAS mbi 500 çamë. Në vitet 1943-1944 forcat e EDES të udhëhequr nga Napoleon Zerva dëbuan me forcë për në Shqipëri rreth 20.000-25.000 çamë. Nga ky dëbim i dhunshëm u vranë rreth 3.000 njerëz, pjesa tjetër arriti të shpëtojë duke ikur në Shqipëri.

Kjo është padyshim përvoja më dramatike për çamët dhe pasardhësit e tyre, sepse ata humbën pronat e tyre dhe nënshtetësinë greke. EDES e udhëhequr nga Zerva nuk ishte ushtri shtetërore greke, por ata kryen krime lufte.

Greqia nuk duhet ta fshehë këtë temë nën rrogoz. Pala greke duhet të ulet dhe të diskutojë politikisht këtë temë për t’u mbyllur. Ajo po e vendos këtë temë nën rrogoz, kur ajo duhet ta hapë për të diskutuar se çfarë ka ndodhur atë periudhë për ta mbyllur më tej. Për fat të keq kanë ndodhur ato që ndodhën, padyshim, por që atëherë kanë kaluar tre breza. Kjo është më tepër një çështje e të drejtës morale për të njohur atë që ka ndodhur më parë.

[the_ad id=”6025″]

 

[the_ad id=”4118″]

Dardanet themeluesit e Trojes,Romes etj (Pjesa e Tretë)

Dardanet themeluesit e Trojes,Romes etj (Pjesa e Tretë)

Dardanet-themeluesit-e-Trojes-RomesShkruan: Kol  MARKU

 

Ky cikel filmash dokumantar ështe realizuar  në bazë të skenarit dhe regjisë  së z. Kol  MARKU (Studjues, i antikitetit). Në këtë publikim të pjesës së TRETË, dhe pjesët e  TJERA që do të vinë në vazhdim, ju do të njiheni me disa të dhëna për DARDANËT, për ndodhite e luftes së Trojës, që zgjati 10 vjet  dhe  për rolin e të mbijetuarëve të saj siç ishte,  Enea Dardanidi.  (kushuri dhe dhënder i Priamit mbretit të Trojes). Ky  hero dhe të tjerë që e shoqëronin , u bënë të famshem më bëmat dhe aventurat e  tyre në vazhdim të  rruges në kerkim të një vëndi të ri, ato shkuan në  Thrakë, Kretë, Epir, Sicili, Itali, Afrikë dhe rikthehen  përseri, deri sa u vëndosen përfundimisht në Itali.

Snap_2015.08.18_08h35m54s_001***

Pikërisht për këto ndodhi dhe histori të tyre do të bëhët fjale dhe në  pjesët e tjera të dokumentarit në vazhdim. Pra,  do të trajtojme ngjarjet e këtij fisi të  lavdishëm  DARDAN, i cili, jo vetem shkelqeu me civilizimin e  tij në qytetin e  famshëm  të TROJËS, por pas rënjes së saj të mbijetuarit, e nder to,  heroj kryësor  Enea Dardanidi, themeloj në Itali, qytetin Lavinium, ndersa djali i tij Asgani,  themeloj po në Itali, Alba Longen dhe pasardhesi i këtij të fundit (Briti)  me trojanë të tjerë  shkuan  deri  në Britani,  ku themeluan  qytetin  e Londres  që e  quajtën  ‹‹Troja e Re››.  Gjithashtu  u thmeluan dhe troja të tjera, po nga princer  Pellasgë, Ilir e Dardanë; si në Epir  (Butrint) në Venecia  (Itali),  e  vënde të tjera. Ndërsa pasardhësit e Ene Dardanidit në dinastine e Alba Longes në disa  breza, themeluan më pas në vitin  (753 p.e.s.) qytetin e Romës, i cili e arriti kulmin  e lavdisë se saj me civilizimin e famshëm Romak.

***

Në këtë cikel, po paraqesim PJESEN E TRETË të këtij dokumentari që ka të bëjnë  me aventurat e  heroit trojanë Enea Dardanidi, i cili pas largimit nga Troja mori rrugen e mërgimit me një pjesë të luftëtarve dhe  shokëve të tij.  Në këtë ekspeditë,  sipas  të dhënave, ai fillimisht mori rrugen për në Thrakë  dhe pasi u njoh atje me fatin e keq të djalit të Priamit Polidorit, u largua që andej dhe mori drejtimin për në Delo ku gjëndej orakulli, për të pytur per fatin e tij të mëtejshëm. Por, ai para se të shkonte atje, ndaloj në një ishull tjeter që  quhej Samothraka, i cili ishte banuar nga pëllasgët, në lashëtësi. Atje Dardani  me vellain  e tij Jasionin kishin banuar më parë dhe kishin themeluar një kult të rëndësishëm të «Zotërve të Mëdhenj» («Kabiret» ose «Kavirët»).

***

Në pjesen e TRETË, do të  kemi  një vazhdimësi te disa deshmive  letrare   në lidhje me këto «Kabir të Samothrakes»  dhe më pas, kemi  dhe  disa të dhëna, për ishullin e Lemnosit  i cili në lashtësi ( sipas Herodotit) ishte i banuar nga Pellasgët, deri në fundin e shekullit te VI p.e.s.;  flasim për  deshmitë gjuhësore pellasge në Lemnos të cilat transkriptohen  vetem me  gjuhën Shqipe të sotme, duke përdorur  germat e alfabetit Etrusk  ose Pellasg. Më pas Enea Dardanidi së bashku me shokët e tij, zbarkoj në  ishullin  e  DELOS dhe pyeti orakullin e perendisë Apollon, me pas  ai mori rrugen për në Kretë dhe ky një ishull, i cili ishtë  një vënd  që  banohej nga pellasgët në lashtesi dhe që shkelqeu me   qytetrimin Minoik. Pikerisht nga Kreta  kishte ardhur heroi Skamandri i cili shkoj ne Azine e  Vogel  i cili ishte babai i Teukrit,  me  bijën e  ketij te fundit  ishte martuar Dardani. Pra jo me kot, nga Homeri tek Iliada quheshin dhe Trojanë dhe Teuker. Më gjërsisht  për Kreten do të flasim në pjesen e katert që vjen në vazhdim. Pra  për argumentet që  përmendem më lart kemi folur në këtë pjesë  dhe do të plotsojmë në vazhdim, në pjeset e tjera të  dokumentarit «Dardanet».

***

Duam të theksojmë se pjeset e këtij dokumantari janë  në lidhje organike të pa shkeputura. Kush nuk ka ndjekur të parën e ka me veshtire për të kuptuar të tjërat në vazhdim; kështu që kini miresine dhe vullnetin  që ti shikoni të gjitha pjesët sipas radhës. Dukë ndjekur pjesen e dytë të  dokumantarit, ju mund të krijoni një  perfytyrim më  të plotë të tabllosë së përgjitheshme të  ngjarjëve. Ju urojmë lexim dhe shikim të këndshëm.

KLIKO  PER  TË  PARË    DOKUMENTARIN E PLOTË  ” DARDANET”  PJESA E   TRETË.

a)  Nga    Youtube   (Vidio)

 

 

Acas-Skenderbeg

[the_ad id=”4118″]

Dardanet themeluesit e Trojes,Romes etj (Pjesa e Parë)

Dardanet themeluesit e Trojes,Romes etj (Pjesa e Parë)

Dardanet-themeluesit-e-Trojes-RomesShkruan: Kol Marku

 

Ky cikel filmash dokumantar ështe realizuar  në bazë të skenarit dhe regjisë  së z. Kol  MARKU (Studjues, i antikitetit). Në këtë publikim të pjesës së PARË, dhe pjesët e  TJERA që do të vinë në vazhdim, ju do të njiheni me disa të dhëna për DARDANËT, për ndodhite e luftes së Trojës, që zgjati 10 vjet  dhe  për rolin e të mbijetuareve të saj siç ishte,  Enea Dardanidi.  (kushuri dhe dhënder i Priamit mbretit të Trojes).

 

Snap_2015.08.18_08h35m54s_001Ky  hero dhe të tjerë që e shoqeronin , u bënë të famshem më bëmat dhe aventurat e  tyre në vazhdim te  rruges së   tyre në kerkim të një vëndi të ri,  ato shkuan në  Thrake, Krete,Epir, Sicili, Itali, Afrike dhe rikthehen  përseri, deri sa u vëndosen përfundimishte në Itali. Pikërisht për këto ndodhi dhe histori të tyre do të bëhët fjale dhe në  pjesët e tjera të dokumentarit në vazhdim. Pra,  do të trajtojme ngjarjet e këtij fisi të  lavdishëm  DARDAN, i cili, jo vetem shkelqeu me civilizimin e  tij në qytetin e  famshëm  të TROJES, por pas rënjes së saj të mbijetuarit, e nder to,heroj kryesorë Enea Dardanidi, themeloj në Itali, qytetin Lavinium, ndersa djali i tij Asgani,  themeloj po në Itali, Alba Longen dhe pasardhesi i këtij të fundit (Briti)  me trojanë të tjerë  shkuan  deri  në Britani,  ku themeluan  qytetin  e Londres  që e  quajtën  ‹‹Troja e Re››.  Gjithashtu  u thmeluan dhe troja të tjera, po nga princer  Pellasgë, Ilir e Dardanë;  si në Epir  (Butrint) në Venecia  (Itali),  e  vënde të tjera. Ndërsa pasardhësit e Ene Dardanidit në dinastine e Alba Longes në disa  breza, themeluan më pas në vitin  (753 p.e.s.) qytetin e Romës, i cili e arriti kulmin  e lavdisë se saj  me civilizimin e famshëm romak.

***

Ndersa në luftën e trojës   sipas Homerit,  nga ana e mesymëseve kishte Akej,Argas dhe Danianë, që të gjithë këto do ti shikoni gjatë filmit  se ishin  fise pellasgë. Nuk kishte, as Helene dhe as Greke. Dhe se të gjithë zakonet doket, dhe hyjnite dhe  gjuha  ishin të përbashkëta, po ashtu  dhe emrat e herojvë , shpjegohen vetem me shqipen e  sotme dhe nuk kanë fare kuptim me gjuhen greke koinë. Kodi i nderit: mikpritja,fjala e dhëne besa, buka, gjakmarrja etj, që janë prezente tek Iliada  i gjejmë më vonë tek  “Kanuni” i Lek Dukagjinit,i Skenderbeut dhe Laberise (siç i ka verejtur studjuesi Muho), dhe  tregojnë dukshem së kemi të bëjme me  të paret e  Shqipëtarve; siç ishin Pellasgët, Ilirët apo Dardanët.

***

Disa të dhëna letrare- shkurt: Dardanët  ishin fis Trojanë dhe Ilir. Stabonin thoshte se : “Dardania e Azise së Vogël është themeluar  nga Dardani i Ilirisë”.(1) Pra nga të dhenat që sjellin autoret antik dardanët e Trojës janë të njëjtë  me dardanët e Ilirisë dhe ato janë me origjine Pellasge, Ilire, pasi dalin si pellasgë, ilirë dhe trojanë. Në boten antike Dardanët e Ilirisë me kohë u quajtën se kishin të bënin me një fis me të njejtin  emer që jetonte në Azinë e Vogël J-P.,dhe  që emrin e të cilit e mori krahina e Dardanise nga rrjedh dhe sot emri i Dardaneleve.  Shpërngulja e dardanëve nga Troja dhe vëndosja e tyrë në Romë pas luftes  së Trojës është përjetësuar në Eniadën e Virgjilit, ndersa emigrimi i tyrë më tej, për në Britani është përjetësuar nga Geofrey of Manmonths, me “Historia e mbreteve Britanik”.(2)

Fisi dardan i ilireve (që sot quhet me emrin sllav  Kosovë) është në teritorin e tij etnik dhe përbën një pjesë të  madhe  të asaj që quhët komb shqipëtar… Ky fis i lavdishem Ilir i mbijetoj dyndjeve barbare duke ruajtur etnicitetin dhe gjuhën Ilire. Pra Dardanët janë vete dardanët e Ilirisë që kanë themeluar  Trojën  ata janë themeluesit e njerit, prej qytetërimeve më të vjetra të botës, atij të Trojës, por gjithashtu nga ky fis dardanësh u themelua edhe Roma që u bë përandori disa shekullorë.(2)

1-Straboni, lib.VII,32; 2-E.Kocaqi: Roli Pellago-Ilir në krijimin e kombeve dhe gjuheve Europiane.Tiranë Prill 2007.f.61-62.  

***

Këtu poshtë po ndiçni ciklin në vazhdim të filmit dokumantar “DARDANET” themeluesit e qytetit të TROJËS, ROMËS, LONDRËS, PARISIT, etj..

PJESA    E    PARE 

 

 

Acas-Skenderbeg

 

[the_ad id=”4118″]

 

Akrolisi dhe Lisi i lashtë në Lezhë

Akrolisi dhe Lisi i lashtë në Lezhë

Akrolisi-Lisi-lashte-Lezhe

Akrolisi  gjëndet   në  majen  e  malit të Tyrbes / Shelbumit  ( Lezhe).  Ështe një fortifikim  shume i lashte i ndertuar me mure  qiklopike   të ç’rregullta. Këto  mure  në Akrolis / Lezhe / jo vetem se mund ta kalojne perjudhen  e shekullit te X-të  pr.kr, ( që na rekomondojne arkologet ) por mendoj se duhet të datohet dhe më parë se shekulli i XV-te pr.kr,

pasi dimë se pellasgët para se të shkonin në Itali gjëndeshin më parë  në brigjet e Egjeut të Adriatikut  dhe Jonit.

Pellasgët për herë të parë shkuan nga Arkadia ( Greqia e sotme)  në Spoleto  në  Itali  rreth shek.XV-te prkr. Nje mur arkaik  pellasg i zbuluar kohet e fundit  Spoleto (Umbria- Itali)  e verteton këtë gjë më së miri. Nese i krahasojmë, ky mur eshte me i vonshem se ai i  Arkrolisit në Lezhe, pasi verehet se Akrolisit ka një konstruksion më arkaik dhe që deshmon për një faze me te hershme  se ai i Spoletos.

Ndersa muret e Lisit ( Lissusit)  në Lezhe edhe pse arkiologet mendojne se janë të ndertuara rreth shekullit të IV-III-te prkr, ato mund të kenë qënë në nje perjudhë më të hershme, pasi në Lezhë janë  gjetur disa sopata të ashtuqujatura “dalmate” te cilat arkiologet i kane datuar rreth shek.X-të prkr, për shkak të gjetjes se bashku me to te nje sopate Italiote që në fakt është pellasgo-Ilire e pertej Adriatikut.

Tek muret e Akrolisit për herë të parë në ndertimet qiklopike në Shqiperi,  gjënden kthesa anësore për të goditur armikun në krahë. Keto  janë  të rendsishme nga pikpamja taktike. Në Akrolis gjënden dy të tilla.

Ndersa vete termi AKROLIS, nuk ështe gjë  tjeter veçse një togfjalesh.  A ( ështe ) Kro ( Kreu ) i LISIT. Pra  “AKROLIS“=”A Kreu i LISIT “.

Ndersa persa i perket, vetë  Akrolisi mund të datohet para vitit 1500 pr.kr. ( 500 vite me pare se e mendojne Arkiologet), pasi vete fjala Akrolis = Eshte Kreu i Lisit ështe një fortifikim i cili në  formë  dhe në përmbajtje ështe i lidhur me atë të Lisit. Pra në kohen kur  ka ekzisturar Akrolisi si term dhe si objekt fizik, duhet të ketë ekzistuar dhe  termi i Lisit, sepse përndryshe nuk do të quhej Akrolisi ( Kreu i Lisit )

Kështu që nuk perjashtohet munëdesia që Lisi si qytet të jetë ndertuar shumë më parë se nga koha që e pranon arkiologjia zyrtare. Shekulli i IV-III-te pr.kr, ështe shume pak, për të demostruar datimin e mureve te LISIT të cilat kanë një projekt dhe strukture të  veçantë që terheq vëmëndjen në të gjithë ndertimet Ilire në  brigjet e Adriatikut dhe Jonit. !!!

Per te krijuar nje ide me te plote per fortifikimet e qytetit te Lisit ( Lezhe) ju mund te ndiçni nje vidio dokumentare te pergatitur rishtaz per kete qellim.

Shikim te kendeshem.

 

Burimi: Acas-Skenderbeg

[the_ad id=”4118″]

Shqiptarët dhe asimilimi i tyre në Sanxhak (Video)

Shqiptarët dhe asimilimi i tyre në Sanxhak (Video)

Shqiptarët_në_Sanxhak

Historia e shqiptarëve është një histori e ndarë mes visesh të ndryshme të Ballkanit. Herë e njohur, por edhe e panjohur, e dukshme, por edhe e padukshme.

Shqiptaret i gjen sot kudo në të gjithë rajonin. Siç janë edhe shqiptarët që jetojnë në zonën e Sanxhakut në Serbi. Për ta, është folur pak ose aspak.

Dikur Sanxhaku ka qenë pjesë e vilajetit te Kosovës, që së bashku me vilajetin e Janinës, Manastirit dhe Shkodrës përbënin Shqipërinë e viteve të Lidhjes së Prizrenit në 1878-n. Në 1912, kjo zonë u pushtua përfundimisht nga Serbia dhe Mali i Zi. Shqiptarët nën dhunën dhe masakrat e vazhdueshme u detyruan të shpërngulën në masë, duke u vendosur në Turqi, por edhe Siri e Jordani.

Të tjerët të mbetur tashmë nga shumicë e pakicë, iu nënshtruan një procesi përzierje asimiluese me boshnjaket, me të cilët i bashkonte në këtë zone feja, por jo gjuha sllave që megjithatë mbeti alternativa e vetme në kushtet e presionit dhe mungesës së shkollave shqipe.

E megjithatë, në zonën e ndarë mes Serbisë e Malit të Zi, shqiptaret nuk janë shuar. Ata janë sërish aty, të deklaruar nën detyrim si boshnjakë.

Rrugëtimi ynë ndalet në Sanxhakun e Pazarit të Ri apo siç quhet ndryshe, Novi Pazarit, që sot ndodhet brenda kufirit serb, një rrugëtim që na duhet ta ndërmarrim me një makinë me targa Serbie e me një kamera gjysmë-amatore.

Shqiptarët kanë zgjedhur të jetojnë në zona të thella për të mos humbur identitetin e tyre. Të grupuar në disa fshatra, ata e kanë shfrytëzuar këtë mundësi për të mos iu nënshtruar procesit të asimilimit.

Fshati Uglla, pjesë e rajonit të Peshterit, është i fshehur pas kthesash të ngatërruara, rreth një orë nga Pazari i Ri. Banorët janë mikëpritës, duket se mezi e kishin pritur një vizitë të tillë. Shqipja, sado arkaike, nuk ka humbur mes këtyre mureve.

“Të parët tanë nuk kanë ditur si të flasin serbisht. Të kishim shkollën do të ishim edhe ne kështu, por ne s’kemi shkollë shqip, vetëm serbisht”, thotë Sali Bajri.

Latif Huka, një tjetër banor “boshnjak” i Novi Pazarit, thotë: “Zor është me ruajtur gjuhën, se nuk e kemi shkollën. Nuk na lejnë ata neve. Zor, zor. Kush martohet me boshnjake e nuk di gruaja gjuhën, fëmija nuk mund me e ditë”.

Në familje të tilla të lidhura fort pas traditës, gjuha është kaluar brez pas brezi, deri tek më të vegjlit.

Jo gjithkund është njësoj. Tek të rinjtë, siç tregojnë të moshuarit, gjërat kanë nisur të zbehen.

“Sa për mua, sa për vllazën, ne jemi shqiptarë”, thotë Abaz Huka.

Një tjetër banor i këtij fshati, Arif Mujezinoviç, shprehet: “Këtu shqipen. Kur mblidhemi ne pleqtë që jemi disa, flasim shqip, se këto të rinjtë kurrkush. Nuk e dinë se kanë shkuar në shkollë serbçe”.

Të jesh shqiptar këtu nuk është e thjeshtë. Këtu shqiptarët janë komuniteti që gëzon më pak të drejta, më pak mundësi. Për më tepër, këto të drejta nuk mund t’i kërkojnë ose më mirë nuk kanë ku t’i kërkojnë.

Ne Boroshtice, një fshat tjetër jo larg, banorët tregojnë jo pa drojë mbi presionin shtetëror që bëhet.

“Qe tash, edhe shqiptari s’guxon as me hy këtu. Duhet me u lajmëru menjëherë kur hyn këtu. Pse? Çka don? Çfarë pune ke? Çfarë ke?”, tregon një banor.

Ketu gjen mjaft mbiemra të njohur, si Shkreli, Dukagjini etj. Një pjesë janë detyruar t’i ndryshojnë, duke u shtuar prapashtesa sllave, si e vetmja mënyrë për të mos patur probleme me autoritetet.

“E si mundet me qenë mirë kur ta merr dikush gjuhën e s’të len me fol shqip. Baba dhe nana më kane vdek , e dua Shqipërinë barabar me nënën dhe me babën”, thotë një shqiptar i Sanxhakut.

Në fshatra tjera situata është më e vështirë, sepse asimilimi ka qene thuajse tërësor. Në Arapoviç na presin mbi 20 burra të fshatit, të gjithë shqiptarë, por askush nuk mundet të flas shqip. Ndaj thërrasin një tjetër më të moshuar.

“Nuk kemi shkollë shqip. Po martohen me boshnjake e qashtu, fëmijët pas nonave po e humbim gjuhën”, thotë i moshuari.

Ne këto zona, shqiptarët janë detyruar të deklarohen boshnjakë, siç e pranojnë edhe banorët e një tjetër fshati, Bashicës.

“Tash na thonë bosanec. Tash jemi shkru boshnjak”, thonë në Bashicë.

Edhe pse shumë kujtojnë mbrojtjen që patriotët Haqif Blyta e Shaban Polluzha bënë nga çetnikët në qytetin e Pazarit të Ri, andej nga viti 1941 shqiptaret janë asimiluar në masë.

“E kemi humbur gjuhën. S’kemi patur asnjë mundësi”, shprehet me keqardhje një banor i zonës.

Edhe myftiu i Komunitetit Mysliman në Serbi, i njohur si një mbështetës i fortë fortë i të drejtave të boshnjakeve, pohon se ka rrënjë shqiptare.

“Fakt është se edhe nëna ime vjen nga Shkreli, ka prejardhje nga veriu i Shqipërisë, sikur edhe fisi i babës që është diku nga Gucia. Nuk e shmang e nuk e përjashtoj dot që të kem prejardhje shqiptare. Boshnjakët nuk kanë dashur të asimilojnë askënd dhe nëse kjo ka ndodhur, është bërë prej presionit të tjetërkujt”, thotë Muamer Zukurliç, kryemyftiu i Komunitetit Mysliman.

Ka shumë të tjerë në qytet, që druhen të pohojnë apo e kanë humbur identitetin e tyre. Kështu ka ndodhur edhe në shumë fshatra tjerë të Sanxhakut ku jetojnë sot shqiptarët.

Dhjetëra shqiponja fluturojnë mbi këto fshatra. Shqiponja kufitare i quajnë banorët e zonës, sepse dikur këtu ka qene kufiri.

 

 

[the_ad id=”4118″]

ILIRËT TEK AUTORËT ANTIKË

ILIRËT TEK AUTORËT ANTIKË

Herodoti_pellazget_para_grekeveShkruan: Ilmi Veliu

Aristoteli duke folur për “lumturinë” thotë se “një nga elementet që të bën të ndihesh i lumtur është edhe ajo që të jesh nga fisi i mirë dhe fisnik”. Fisnikëri është për një komb, kur të parët dhe prijësit e tyre janë autoktonë dhe të vjetër.
Fillova të mendohem dhe të them ne vete: Ne që quhemi shqiptarë, a i kemi elementet që të na bëjnë të ndihemi të lumtur, dmth. a jemi popull i vjetër autokton ?
Në lashtësi, të parët e shqiptarëve po edhe popujt e tjerë të vendosur në një vend, fillimisht ishin pa emër, të panjohur për njëri-tjetrin, për rrethin po edhe historinë. Mund të marrim shembullin e foshnjes e cila lindet dhe vjen në këtë botë pa emër. Pasi i ngjitet emri, atëherë fillojnë ta njohin të gjithë. Edhe popujt e ndryshëm e në mesin e tyre edhe të parët e shqiptarëve, në lashtësi kanë jetuar duke mos e njohur njëri- tjetrin, deri atëherë kur ndesheshin në mes veti në luftëra të ndryshme, dikush fitonte luftën e tjetri e humbëte, dhe me këtë rast e emronin njeri-tjetrin dhe ashtu mbeteshin të njohur për njëri-tjetrin po edhe për historinë. Shpeshherë kanë kaluar shekuj të tërë e që ndonjë fis apo popull të mbetej anonim, pa emër dhe pa rëndësi historike.
Në gjysmën e parë të sh.19 e veçmas në gysmën e dytë të atij shekulli, njohuritë për Ilirët u pasuruan me një mori faktesh të reja arkeologjike, filologjike, antropologjike etj.të cilat bënë të mundur të krijohet një parafytyrim më i saktë dhe më i gjithanshëm për Ilirët.
Vetë Ilirët,fatkeqësisht nuk na kanë lënë kurrfarë dokumenti të shkruar për kulturën e tyre, kurse fqinjtë e tyre, grekët në jug dhe romakët në veri nuk kanë pasur shumë arsye t`i simpatizojnë dhe në veprat e tyre t`i paraqesin në mënyrë objektive, sepse vazhdimisht kanë qenë në luftë me ta.
Përkundër ca autorve antikë ,që Ilirët i paraqesin si kusarë, Pseudo Skymni, për Ilirët shkruan se ata ishin popull që i respektonin perënditë, ishin të drejtë dhe plot virtyte. Gjermani George Zuppel më 1877 botoi historinë deri tash më të hollësishme të Ilirëve, të bazuar në burime të shkruara.
Theodor Momsen shkroi “Corpus Inscriptiorum Latinorum” ku i tuboi të gjitha mbishkrimet e njohura. Georg Hahnn në veprën “Albanesisshe studien”1854 ndër të parët paraqet tezën se shqiptarët e sotëm rrjedhin nga Ilirët e lashtë.
Qiro Truhellka nga Bosna 1888 është me meritë të madhe që bëri gërmimet në një nga vendbanimet më të rëndësishme Ilire në Donja Dolina afër Bosanska Gradishkës dhe e informoi tërë botën shkencore për këta të arritura. Gërmime të mëdha për Ilirët në Bosnje kanë bërë edhe Vasil Qurqiq, Karl Patch, Dimitrije Sergejevski, etj.
ORIGJINA E ILIRËVE
Teoritë mbi prejardhjen e ilirëve, në përmbajtje ata shprehin vetëm dy pikëpamje:
Njëra nga të cilat i quan ilirët si të ardhur në Ballkan, ndërsa;
Edyta i quan ilirët si popull autokton të formuar në trollin historik të Ilirisë.
Përsa i takon teorisë së parë aty ka mospërputhje, përsa i takon vendit se prej ku erdhën ilirët dhe në cilën kohë.Disa e lidhin përhapjen e tyre me kulturën e Halshtatit, të tjerët me kulturën e fushave me urna apo me kulturën e Luzhicës. Sipas tyre, ilirët morën pjesë në lëvizjet e popujve që njihen me emrin dyndja dorike, egjeane apo panono-ballkanike dhe duke zbritur nga Evropa qendrore, në fillim të epokës së hekurit u ngulën në Gadishullin Ballkanik.
Teori më e re është ajo që e konsideron kulturën ilire si një dukuri të formuar historikisht në trollin ilir në bazë të një procesi të gjatë dhe të pandërprerë gjatë epokës së bronzit dhe fillimit të asaj të hekurit. Kjo tezë gjen prova të shumta në territorin historik të Ilirëve, me zbuliomet e bëra në trollin e Shqipërisë: Maliq, Pazhok, Vajzë, etj. Jashta Shqipërisë: Glasinac (Bosnjë) etj.
Trolli i kulturës së fushave me urna nuk mund të lidhet kurrsesi etnikisht me Ilirët. Duke krahasuar trollin e kulturës së fushave me urna me atë të kulturës së mirfilltë ilire Mat-Glasinac, vihen re ndryshime thelbësore si në kulturën materi ale në qeramikë, në objektet metalike etj. ashtu edhe në atë shpirtërore, që ka një rëndësi të veçantë në përcaktimin etnik të një popullsie. Trolli i Panonisë ndjek mënyrën e varrimit me djegie duke vendosur mbeturinat në vazo të veçanta (urna), ndërsa ai i Matit dhe i Glasinacit, varrimin në tuma e kryesisht me vendosje kufome. Këto ndryshime në kulturë i veçojnë panonët edhe si një grup etnik më vete që dallohet nga ai i ilirëve. Përveç kësajë të dhënat arkeologjike kanë treguar se dyndjet panono-ballkanike, dorike e egjeane nuk e përfëshinë pjesën perendimore të Ballkanit dhe nuk prunë deri në zhven dosje të ilirve. Kjo shihet qartë , ku materialet arkeologjike të kësaj kohe flasin jo për ndërprerje të kulturës, por për një vazhdimësi të saj që nga epoka e hershme e bronzit. Qeramika e kësaj kohe zhvillohet në tërë trollin ilir mbi bazën e poçerisë më të hershme të epokës së bronzit, pa pasur ndonjë ndryshim në kohën e kalimit nga epoka e bronzit në atë të hekurit, dhe duke e ruajtur këtë traditë autoktone deri në sh,VI p.e.s. kur
historikisht dihet se këta krahina banoheshin nga bashkësi të qëndrueshme ilire.
Procesi historik i zhvillimit të etnogjenezës ilire fillon shumë kohë përpara dyndjeve dore, egjeane, panono- ballkanike dhe konkretisht fillon me dyndjen e madhe të periu dhës kalimtare nga neoloiti në epokën e bronzit që përfshin treva të gjera të Evropës dhe Azisë, duke sjellë me vete ndryshime të dukshme etnike në Evropën neolitike. Kjo dyndje e cilësuar si indoevropiane, që ndodhi në kapërcyell të mijëvje çarit të tretë u krye nga grupe baritorësh të ardhur nga stepet e lindjes. Është provuar arkeologjikisht se kjo nuk është bërë menjëherë por valë-valë dhe se krahinat perëndimore të Ballkanit, midis tyre edhe territori i Shqipërisë u prekën prej saj më vonë se sa ato lindore. Gjatë këtyre dyndjeve grupe të ndryshme kulturore të Evropës u zhdukën pa lënë gjurmë, të tjera u përzien me popullsinë që erdhi, të cilët u imponuan me këtë rast vendasve gjuhën, kulturën, në një farë mase edhe zakonet e veta. Kështu ndodhi me kulturat neolitike të Vinçës. Butmirit, Lisiçiq-Hvarit në Jugosllavi, të cilat qenë zëvendë suar me kulturat e reja: Kostalac, Vuqedol, etj. e njëjta gjë ndodhi edhe me kulturën neolitike të Maliqit e cila qe zëven dësuar nga një kulturë më e ulët që i atribuohet pikërisht kësaj dyndejeje. Në përzierjen etnike të kulturave të popullsive neolitike, paraindoevropiane ose indoevropiane të hershme me ardhësit e rinj indoevropian të stepeve, u formua edhe baza mbi të cilën nisën të zhvillohen edhe proceset etnogjenetike të popullsive të vjetra historike të Ballkanit perëndimor, rrjedhi misht edhe procesi i formimit historik të trungut etnik ilir me tipare të përbashkëta kulturore të dalluara nga bashkësitë e tjera jo ilire. Në rrugën e këtij zhvillimi të brendshëm, krahinat jugore të kësaj treve ishin të këthyera me fytyrë drejt jugut, nga bota e përparuar e Egjeut me të cilat qenë në marrëdhënie të ngushta ekonomike dhe kulturore .Veriu ishte i këthyar drejt Evropës qendrore. Këto lidhje ndikuan sadopak në forimin dhe
diferencimin në fund të bronzit e në fillim të hekurit të dy grupeve të mëdha kulturore ilire, atij jugor dhe atij verior. Duke filluar në kapërcyell të epokës së bronzit, procesi i formimit të etnosit ilir përshkon në mijëvjeçarin e dytë , rrugën e gjatë të diferencimit nga masa e pasigurtë etnike që u formua nga shkatërrimi i botës neolitike dhe përfundon nga fundi i këtij mijëvjeçari. Si e tillë, kjo epokë krijon në pjesën perëndi more të Ballkanit atë substrat etnokulturor, mbi bazën e të cilit formohet më vonë etnosi dhe kultura ilire. Bartësit e këtij substrati mund të identifikohen me atë popullsi parailire, që në burimet historike njihet si Pellazge.
Nga shumë teori që janë përmendur deri më tani, mbi origjinën e Ilirëve, padyshim, teoria më e përhapur është ajo të cilën më së qarti e formuloi Alojz Benac nga Sarajeva. Ai çështjen e etnogjenezës së Ilirëve e trajton në punimin e tij “Parailirët, Protoilirët dhe Ilirët e lashtë.”Sipas Benac, zhvilli mi i brendshëm në Ballkanin perendimor shkaktoi, mu në fund të epokës së bronzit, formimin e bashkësive etnike të Ilirve të vjetër dhe së shpejti mandej në periudhen e hekurit edhe kriji min e etnosit Ilir.
Ngjashëm me Benac, procesin e formimit të etnosit Ilir e sheh edhe arkeologu spanjoll Pedro Bosch Gimpera. Në mesin e teorive mbi origjinën e Ilirëve, një popullaritet të madh, si në mesin e gjuhtarëve, ashtu edhe në mesin e arkeologëve e ka pasur deri tash vonë edhe teoria mbi Ilirët si krijues të të ashtuquajturës “Kultura e fushave të Lluzhicës, në Gjermani. Këtë teori sëpari e formulon arkeologu gjerman Gustav Kossin na dhe e përfaqësojnë në mënyrë më besnike arkeologu Richard Pittioni dhe filologu Julius Pokorny. Sipas tyre, themeluesit e kulturës së fushës së urnave të kohës së bronzit, kanë qenë Protoilirët, prej të cilëve në periudhën e hekurit janë zhvilluar ilirët. Arkeologjia dhe gjuhësia janë ato të cilat zbulojnë emrat e popujve të lashtë pastaj lidhjen historike dhe gjuhësore të tyre në mes veti.
Kur mundohemi të zbulojmë origjinën e ilirëve e më vonë shqiptarëve pikërisht mbështetemi në këto dy shkenca:
Arkeologjia e cila studion mbeturinat materiale të zbuluara në varreza dhe themele të objekteve të lashta që i kanë përdorur ilirët.
Gjuhësia—që studion gjuhët të cilat i kanë përdorur popujt e lashtë.
Në lashtësi, vendi nga gjiri i të cilit lindnin njerëzit, dmth. vendi ku ata jetonin dhe vëndi ku fillon t`i njohë historia konsiderohej me të drejtë edhe atdheu i tyre i parë. Është çështje e njëjtë edhe kur flasim për autoktoninë e popullit shqiptar të sotëm.
Historianët bizantinë të sh.14, shqiptarët i quajnë Arvanitis, Ilirius, Trivalus, Skithius, etj.
Thummann,profesor në Lajpcig të Gjermanisë, në gjurmimet e tij “Mbi historinë e kombeve të Evropës lindore”,1774, shqiptarët i quan pasardhës të drejtpëprdrejtë të Ilirve të Gencit, Teutës dhe Pirros.
Malte Bruni në “Anales des Vojages, Paris 1808 thotë se shqiptarët janë pasardhës të Ilirëve. Anglezi, V.M.Lake 1814 që udhëtoi në disa pjesë të Shqipërisë thotë se shqiptarët jënë ilirët e vjetër.
Gjuhëtari i njohur shqiptarë Eqrem Qabej në veprën e tij “Elemente të gjuhsisë e të literaturës shqipe, Tiranë 1936,” boton edhe tri teoritë mbi origjinën ipotetike të gjuhës shqipe e që jënë këto:
Teoria e parë:
-Shqiptarët dhe gjuha shqipe rrjedhin nga Ilirët dhe Ilirishtja. Përfaqsues të kësajë teorie jënë:
Gustav Mayer, albanolog.
Leibnic,………filozof.
Thummann…historian.
Diefenbach…historijan.
Falmeajer….historian.
Hahn…………historian.
Niebuhrn…..filozof
Françesko Ribezzo,gjuhëtarë.
Theoria e dytë:
-Shqipatrët dhe gjuha shqipe rrjedhin nga Thrakët dhe thrrak ishtja . Përfaqsues të kësajë teorie janë:
Potti,………………..gjuhëtar
Tomaschek,………gjuhëtar
Vasmer,……………historian
Herman Hirt,……gjuhëtar
Vhatmough, gjuhëtar amerikan,
Gustav Veigand, profesor në Lajpcig
Chuhard dhe Hesdem….gjuhëtar
Theoria e tretë:
– Shqipëtarët janë përzierje Ilirothrrakase dhe gjuha shqipe është përzierje e Ilirishtes dhe Thrrakishtes. Përfaqsues të kësajë teorie janë:
Arbois de Jubainville, historijan,
Carl Patsch , historijan
Baron Nopska, albanolog hungarez,
Norbert Jokel, albanolog nga Vjena.
Me anë të gjuhësisë e cila është pjella e sh. 19, u muar vesh se ka qenë një kohë kur numër i madh popujsh jetuan bashkë në një atëdhe të përbashkët. Gjuhët që kanë përdorur këta popuj, shkenctarët i kanë ndarë sipas emrave të tre djemve të Nuhit ( Noe) e që ishin:
1.Ham.. Gjuhët Hametike,
2.Sam.. Gjuhet Semitike dhe
3.Japheth Gjuhet Japhetike.
Popujt që flasin gjuhet Japhetike hyjnë në familjen e popujve Arianë ose Indoevropjanë. Këto gjuhë i flasin popujt që jetojnë në Evropë, ku bëjnë pjesë edhje shqiptarët, me përjash tim të turqve dhe hungarezëve.Nuk dihet për popujt Arianë, se kur kanë jetuar së bashku, por dihet se atdheu i tyre i përbashkët ka qenë në Azinë qendrore, aty nga veriu i Indisë dhe prej aty fillojnë të shpërn gulen drejt perëndimit. Sipas ksaj na del se nëna e të gjitha gjuhëve Indoevropiane është Japhetikja, pastaj Sanskritishtja, Greqishtja e vjetër, Latinishtja, Gjermanishtja, Anglishtja, Shqipja etj.*

Referencat______________________________
*Aleksandar Stipçeviq, “Ilirët” (Historia, jeta, kultura, simbolet e kultit) 1974, Zagreb.
Spiro N.Konda ,”Shqiptarët dhe problemi pellazgjik”1964,Tirënë.
Dr.Zef Mirdita,”Mitet dhe Mitologjia në Antikë” 1988 Rilindja Prishtinë.
Dr.Masar Kodra.Dr.Jetullah Krasniqi, Historia për shkolla të mesme 1988.faqe,29-36.
Dr.Hysni Myzyri,(redaktor përgjegjës)”Historia E Popullit Shqiptar”për shkolla të mesme,kreu i I-II,1994 Tirënë.Faqe
Dr.Skënder Anamali, “Varrezat arbërore pranë Liqenit të Ohrit”- Sh.e M. 1994 Shkup,f.35. Alojz Benac,”O uçeshçu ilira u egejskoj seobi”Arheoloshki radovi 1957 Sarajevo.

 

[the_ad id=”4118″]

GEGNIA:Origjina e Fiseve te Malesise dhe Dardanise (Mesjeta e vone)

GEGNIA:Origjina e Fiseve te Malesise dhe Dardanise (Mesjeta e vone)

Paulin Zef ZefiShkruan: Paulin Zef Zefi

 

* Historia e fiseve te Gegnise eshte nje teme shume e koklavitur dhe e mbushur plot me ngjarje dramatike aq sa une ndoshta edhe pse kam studiuar cdo autor te huaj se bashku me gojedhenat perkatese mbi zanafillen e cdo Fisi,gjithsesi nuk arrij qe te krijoj nje definicion te sakte.

Pse?!

Sepse,realisht eshte e pamundur qe te flasesh apo te shkruash me nje bindje dhe siguri te plote duke mbrojtur nje teori te tille historike nderkohe qe pjesa me e madhe e ketyre zhvillimeve kaq dinamike,na vijne kryesisht nga gojedhenat kontradiktore dhe jo nga burime te shkruara!

Deri me sot,Historiografia Shqiptare ka trajtuar simbolikisht dhe ne menyre shume siperfaqesore,vetem origjinen dhe dinamiken e formimit te 12-Fiseve kryesore por realisht te gjithe Shqiptaret e Gegnise jane pjese integrale e mbi 70-Fiseve ku gjithsecili mbart Historikun dhe karakteristikat e veta specifike.

Nuk ka Shqiptar-Gege qe te mos i perkase nje Fisi te caktuar,pervec koloneve osmane,egjiptiane,rome,cerkeze dhe ashkali qe jane vendosur dhunshem ne disa nga vendbanimet tona kryesore dhe normalisht qe ato do te qendrojne gjithmone si nje”mish i huaj”ne trupin tone te shendetshem Iliro-Arbnor.

Persa i perket Fiseve kryesore,origjines dhe dinamikes se levizjeve migratore brenda-perbrenda hapesires Gege,une po paraqes nje restrospektive historike sa me te shkurter duke qene shume i bindur dhe i sigurte per gjithcka qe po shkruaj ketu;

Fisi me i vjeter Shqiptar qe ekziston akoma sot si emertim eshte Fisi”Dushmani(Shkoder)”dhe jo”Berisha(1300)”sic pretendohet nga pjesa me e madhe e studiuesve shqiptare dhe te huaj.Keshtjella e Dushmanit(shek.V-VI-te)permendet nga vete Prokopi i Cezarese(Historiani&biografi i Perandorit bizantin.Justiniani i madh i Ilirise)dhe ai e citon me emrin”DUSSUS(Duss-Mani)”qe gabimisht&rastesisht gjen kuptim duke u perkthyer nepermjet gjuhes turke si Dushman-Armik(ska pike lidhje por eshte thjeshte nje koincidence linguistike).

Pothuajse te gjitha Fiset e veriut te Shqiperise fillojne qe te kristalizohen menjehere pas pushtimit te eger osman por levizjet e para migratore nga Dardania(ne lindje),zona bregdetare e Albania Veneta(Shqiperia Veneciane)ne perendim dhe Pjesa Katolike(kroate)e Bosnjes,Hercegovines dhe Mali i Zi i sotem ne veri-perendim qe ju drejtuan Malesive te veriut,e kane zanafillen qe ne fillim te viteve 1430 dhe me konkretisht,kronikat e para i referohen vitit-1432;”Mirdita,Shala&Shoshi”te cilet e braktisen Dardanine pas vales se pare pushtuese te perandorise osmane. Karakteristike e perbashket e ketyre Fiseve ishin;Kombesia Arbnore&Besimi Katolik Roman.

Per fisin e madh”Thaqi”une favorizoj tezen e origjines nga pjesa lindore e maleve te Sharrit(e trajtuar pak ose aspak),pra nga fusha e Pollogu(Tetove-Gostivar)dhe nuk ju besoj perrallave qe i pari i tyre ishte nga fshati Murriqan i Anamalit(Shkoder-Ulqin)por dihet qe kur u vendosen ne Malet e Dukagjinit te vjeter(Puke)dhe me konkretisht ne tokat e Fisit te fuqishem”Berisha”,ata njiheshin si”Eshki(Shkie)”pasi i perkisnin Besimit-Ortodoks dhe jua falen vendin per te banuar vetem kur”Fisi-Thaqi”pranuan qe te perqafojne Besimin-Katolik-Roman por konflikti me fisin-Berisha vazhdon edhe ne shekujt pasardhes..etj.etj.Fiset e Malesise se Madhe;” dhe ato te Malesise se vogel(Malesia e Gjakoves)ishin/jane kryesisht me origjine te perzier(Dardania-Kroacia&Malesore autoktone).

Berisha jane autoktone,Gashi e kane prejardhjen nga Toplana dhe Krasniqi nga Strellci i Pejes por te gjithe ato fise qe e lidhin zanafillen ne Bosnje(pjesa e sotme,kroate)i braktisen keto vendbanime antike Ilire,menjehere pasi Atdheu i tyre u pushtua nga Sulltan.Mehmeti i II-te fatih ne vitet-1460,ata nuk pranuan qe te nenshtrohen si ortodokset sllave(serbet e sotem te Bosnjes),te paguajne taksa dhe ti nenshtrohen sistemit te Devshireve si Katoliket sllave(kroatet)dhe aq me keq sikur te pranonin konvertimin masiv ne Besimin-Islam ashtu sic bene te gjithe Bogomilet e Bosnjes(boshnjaket e sotem Myslimane).

Te gjithe keto komunitete autoktone(enklava Ilire)me gjak te paster Iliro-Arbnor te cilet i kishin mbijetuar asimilimit sllav,u dynden drejt Alpeve Shqiptare dhe ne malesine e Dukagjinit te vjeter(Puka)me qellim qe ti bashkoheshin berthames se mirefillte Katolike-Arbnore duke konservuar me shume fanatizem,identitetin e tyre etnik&religjioz.

Vala e dyte migratore nga Dardania ne drejtim te veriut te Shqiperise nis ne vitet;1450-1458 me ne krye te madhin”Princi.LEKA i III-te DUKAGJINI(1410-1481)”i cili ka lindur ne Ulpiane ose Velekince te Anamoraves prane qytetit te sotem te Gjilanit.

Te gjithe besniket dhe ndjekesit e ketij Princi famemadh ishin jo vetem Bashkeluftetaret e tij Dardane por edhe me qindra familje te tjera Katolike-Dardane qe u strehuan ne malesite e veriut ku u shkrine me Fiset vendase duke formuar nje sistem fisnor te organizuar ne nje menyre shume te rafinuar.etj.etj.Vala e trete migratore drejt malesive te veriut nis pas vdekjes se hyjnorit”GJERGJ KASTRIOTI(1405-1468)”dhe e arrin piken e saj kulminante pikerisht pasi Keshtjella e Krujes(1478)dhe me pas ajo e Rozafes bien ne duart e osmaneve gjakatare(1479)…Te gjitha familjet aristokrate Arbere emigruan drejt Italise se jugut(Mbreteria e Napolit),Raguzes(Dubrovnik),u vendosen neper qytetet dalmate(Kroacia e sotme)dhe ne qytetin e Venecias.etj.etj.Ndersa nje pjese e madhe prej ketyre banoreve(Durres,Kruje,Kurbin,Lezhe,Zadrime,Shkoder dhe nga rrethinat e Ulqinit&Tivarit)u dynden drejt lindjes duke u strehuar neper male se bashku me vellezerit e tyre Dardane dhe te gjithe keto te ardhur te rinj u integruan brenda sistemit Fisnor duke jetuar dhe vdekur sipas ligjeve te Kanunit.

Gjithashtu,pushtimi i perkohshem i qytetit te Ohrit nga Perandoria Osmane ne vitin-1394,pasi ua moren Familjes se fuqishme te”Gropajve”,shenon fillimin e nje procesi migrator qe u zhvillua me intervale te crregullta ku shume familje autoktone Arbere u vendosen brenda territoreve malore ne veriun e Shqiperise dhe kryesisht ne Trevat;Diber,Mat dhe Mirdite.Dyndjet migratore marrin fund ne fillin te viteve 1500 dhe te gjithe keto te sapoardhur shkrihen me popullsine vendase(autoktone)duke ju bashkangjitur Fiseve te caktuara.

Sistemi i organizimit te ketyre Fiseve konsolidohet shume shpejt duke sanksionuar edhe kufijnte respektive te gjithsecilit prej tyre ku edhe pse Perandoria Osmane perpiloi nje projekt shume ambicioz me devizen”Perca dhe sundo”ku nepermjet joshjes se krereve te Fiseve ajo,pergjate shek.XVII-te,ja arriti qellimit te saj djallezor per te implementuar me shume sukses,sistemin e Bajrakeve me qellim per te administruar keto vendbanime te papushtueshme,por edhe pse Bajraktaret gezonin pushtet te plote politik dhe ushtarak,fatmiresisht:Ndjenja e forte e perkatesise fisnore vazhdoi qe te dominonte jo vetem mbi pushtetin e tyre politiko-ushtarak por edhe mbi autoritetin shpirteror te Kishes-Katolike-Shqiptare.

Mbipopullimi i shpejte i malesive te veriut qe erdhi si rezultat i nje vitaliteti te pakrahasueshem nga ana e ketyre fiseve,e beri praktikisht te pamundur qe Malesoret trima dhe teper gjaknxehte,ta ruanin”Status-quone”pasi hapesira e kufizuar e tokave bujqesore,konfliket e ashpra per kullota,mungesa e theksuar e lendes ushqimore shkaktuan”zi buke”dhe nje situate te paperballueshme e cila ishte e karakterizuar nga konflikte te ashpra vellavrasese.

Te gjitha keto rrethana cnjerezore,krijuan kushtet per nje ekspansion demografik shume te fuqishem ne drejtim te perendimit por sidomos drejt lindjes;Dardanise….Te paret qe u dynden masivisht ishin Fiset;”Kelmendi,Gashi,Krasniqi&Berisha”ne vitet 1600-1660 qe duke perdorur autoritetin e fisit dhe fuqine e palimituar qe u jepte gjakmarrja,ata u rikthyen ne Atdheun e tyre te lashte dhe duke forcuar radhet e vellezerve te tyre Dardane por me nje kosto morale&shpirterore;

Ata u detyruan qe ta braktisin Besimin Katolik tradicional dhe nga”Kriptokristianizmi”,perqafuan gradualisht Besimin-Islam pasi dicka e tille jo vetem qe ju mundesonte shperblime me toka te mira bujqesore apo poste te larta ne ushtrine dhe administraten shteterore osmane por sherbente edhe per efekt dallues ne raport me elementin e urryer sllavo-ortodoks ku fatkeqesisht te gjithe Arberit-Ortodokse te Dardanise u asimiluan dhe u serbizuan nga Kisha Ortodokse serbe e cila gjate ketij procesi,koordinohej me Patriarkanen Ortodokse Ekumenike te Kostandinopojes dhe sidomos me vete Porten e larte(Top-Kapi).

Njesoj sic ndodhi me Malesoret autoktone Arber ne malesite e veriut,i njejti proces u zhvillua edhe tek Arberit autoktone te Dardanise sepse te gjithe ju bashkuan Sistemit te organizimit fisnor duke u identifikuar si pjesetare te fiseve respektive pasi keshtu siguronin nje mbrojtje shume efikase si ndaj osmaneve ashtu edhe kundrejt serbeve….Kelmendasit u treguan me te fuqishem se te gjithe;ata depertuan si ne lindje por edhe drejt veriut si ne;Rashe dhe Sanxhakun e sotem(Serbia perendimore)dhe deri ne disa fshatra prane Beogradit;”Hritkovci&Nikinci”ne bregun e lumit Sava,ku rane ne kontakt edhe me elementin hungarez ku nepermjet sakrificave titanike ato arriten qe ta ruajne Gjuhen-Shqipe dhe Besimin e tyre Katolik-Roman deri ne fillim te viteve-1920 kur u asimiluan duke u serbizuar plotesisht.

Pra,me pak fjale;Te gjitha Fiset e Gegnise jane nje konglomerat shume i rafinuar ku lidhjet e gjakut jane kaq uniforme qe nga Nishi deri ne Shkumbin dhe qe nga Tivari e deri ne Shkup.

Elementi Dardan dominon si ne Mirdite,Shale,Shosh dhe Zadrime.etj.por edhe anasjelltas.

Vete Familja e lavdishme”Gjomarkaj”jane me origjine nga Pashtriku i Hasit dhe me shume gjasa kane lidhje gjaku me”Fisin-Bytyqi”ashtu sic dihet qe pjesa derrmuese ne Mirdite&Zadrime jane kryesisht”Fis;Bytyq&Thaq”.

Karakteristika dalluese kryesore e ketyre Fiseve te fuqishme ishte ruajtja e lidhjeve familjare dhe pastertia e gjakut pasi n.q.s nje familje e”Fisit Shale,Berishe apo Gash etj.”e konvertuar ne Besimin-Islam qe ishte e vendosur ne skajin me te larget te Shqiperise-Etnike dhe pesonte ndonje fatkeqesi ose me konkretisht”vrasje”dhe ndoshta nuk kishte mundesi per te marre gjak,atehere njoftonte anetaret e tjere te fisit ne Malesite e veriut(Katolike)te cilet tregoheshin gjithmone te gatshem apo mezi prisnin dhe madje kerkonin me kembengulje qe tju vinin ne ndihme vellezerve te tyre duke shkuar per tu marre gjakun sepse kjo ishte ceshtje nderi.

Po i njejti proces zhvillohej edhe anasjelltas dhe prandaj lidhjet familjare ndermjet anetareve te Fisit ishin shume kompakte dhe ajo cfare bie ne sy edhe sot,eshte pikerisht”ruajtja e pastertise se gjakut”pasi Shqiptaret e Gegnise;Katolike apo Myslimane qofshin,kurre nuk lidhin martesa brenda Fisit edhe pse mundet te jene te pakten 10-12-breza larg njeri-tjetrit,madje deri perpara 100-150 vitesh nuk martoheshin as anetaret e”Fiseve vellezer” sic ishte rasti i 3-Bajrakeve te vjeter te Mirdites:Orosh,Spac dhe Kuzhnen ne raport me Dukagjinasit e Shales dhe ato te Shoshit.etj.etj.

Pra,me pak fjale;normat morale dhe pastertia e gjakut sipas tradites Iliro-Arbnore te Fiseve-Shqiptare qendronte shume me lart sesa Doktrina e Krishtere(Katolike)qe lejon martesat deri ne 5 apo 7-brez,ose Doktrina Islame ku ka shume raste qe besimtareve ju lejohet qe te lidhin martesa edhe me kusherinjte e brezit te pare!!!.

Pasoja e vetme negative qe erdhi si rezultat i konvertimit ne Islam ishte sidomos braktisja e Kishave Katolike Iliro-Arbnore ne territorin e Dardanise te cilat ne mungese te besimtareve Katolike-autoktone u uzurpuan nga Kisha Ortodokse serbe ose u bastisen,u rrenuan dhe u pershtaten si Xhamia turke.

Persa i perket fiseve Shqiptare ne Malin e Zi,si:”Vasojeviqet(Vasot),Bjellopavliqet(Pali i bardhe-Palabardhet),Kucic(Kuqet)qe rane nen ndikimin e Kishes Ortodokse,ata u asimiluan plotesisht dhe ndersa malesoret Shqiptare te Sanxhakut(serbi)u konvertuan masivisht ne Besimin-Islam dhe sot gezojne statusin si minoritet boshnjak.

N.q.s i referohemi zanafilles se krijimit te Fiseve ne veriun e Shqiperise dhe kristalizimit te tyre,nuk duhet qe te leme pa permendur edhe elementin Shqiptar”Toske”por edhe komunitete te tjera etnike qe ishin te perfaqesuara nga grupe etnike te paperfillshe ne raport me superioritetin absolut te elementit Arber sic ishin;Vllehet,Bullgaret por edhe nje komunitet i vogel Hungarez qe u vendosen ne fshatrat mirditore;Ungrej dhe Vig ne territorin e sotem Lezhe-Shkoder ku u vendosen nga vete hyjnori”GJERGJ KASTRIOTI”pasi keto familje hungareze ishin te formuara nga disa prej luftetareve qe mbijetuan pas disfates qe pesoi miku i tij”Janush Huniadi”ne betejen e dyte te Fushe-Kosoves kunder osmaneve.

* Une jam Oroshas dhe si i tille jam shume krenar per origjinen time te hershme Dardane nga”Djepi i Shqiptarizmes”;<<“RRAFSHI I DUKAGJINIT”>>.

P.S:(Ju pershendes nga Kisha e Shpalit,nje lokalitet shume i rendesishem per historine tone Kombetare pasi ketu organizoheshin te gjitha kuvendet ndermjet Krereve te Mirdites).

 

[the_ad id=”4118″]

Studime gjermane: Gjuha shqipe 15 shekuj më e vjetër se gjermanishtja

Studime gjermane: Gjuha shqipe 15 shekuj më e vjetër se gjermanishtja

ILIRETRastësisht duke studiuar gjuhen gjermane gjeta këtë tabelë, ku thuhet se: gjuha shqipe ka ekzistuar 2000 vjet para Krishtit, ndërsa gjermanishtja vetëm 500 vite para Krishtit, dhe se gjermanishtja ka lindur nga përzierja e Ilirishtes, Italishtes dhe gjuhes Kelte, sipas Prof.Dr.Lutz Mackensen, shkruan  Engjell Buxhaku.

dhjuhashqipe6-411x300 Gjuha-shqipe5-1-256x300

 

[the_ad id=”6025″]

 

 

[the_ad id=”4118″]

Tezat e panjohura për origjinën e Skënderbeut: Nuk ishte dibran!?

Tezat e panjohura për origjinën e Skënderbeut: Nuk ishte dibran!?

SkënderbeuHistorianët kanë lënë jashtë vëmendjes studimet e Nolit e Athanas Gegës për origjinën e Heroit Kombëtar. Ja lajthitjet e Marin Barletit për origjinën e Skënderbeut…

 

Historianët, që synojnë të zbulojnë të vërtetat e mëdha për ngjarje të rëndësishme e personalitete të mëdhenj, sikur u ngjajnë bletëve punëtore, të cilat e mbledhin nektarin në lule të ndryshme. Ata, duke gërmuar nëpër dokumente e libra të ndryshme, analizojnë e krahasojnë të dhënat që kanë mbledhur, për t’i dhënë opinionit publik të vërtetat e mëdha dhe jo grimca të dhënash, që nuk na japin të tërën që kërkon logjika historike. Por, kjo nuk ka ndodhur kur është folur, veçanërisht, për vendorigjinën e familjes princore të Kastriotëve, sepse disa fakte tepër të rëndësishme për historianin janë lënë në harresë, kurse të tjera janë interpretuar në mënyrë të dyshimtë.

Kështu, kur është folur për vendorigjinën e Kastriotëve, janë lënë jashtë vëmendjes, përveç atyre që u përmenden, shumë të dhëna që sjell Fan Noli në variantin e vitit 1921 të “Historisë së Skënderbeut”, siç janë lënë pa kujtuar edhe shumë parashtrime për vendorigjinën e Kastriotëve të Athanas Gegës, të poetëve Gavril Dara i Riu dhe Risto Siliqi e të rilindasit Zef Jubani. Se nuk mund të kalohet lehtë pohimi i Fan Nolit, sipas të cilit “Mirditën dhe Hasin i kishte Gjon Kastrioti, po Barleti s’ua përmend emrat fare dhe i përmbledh me emrin e përgjithshëm Aemathia”.

Ky pohim do kuptuar thellë, sepse pasqyron një të vërtetë të madhe: Të vërtetën që Mirdita, si djepi i Dukagjinëve legjendarë, rrënjët e të cilëve duken, të paktën, që në shekullin e VII-të të kohës së re, shtrihej si “Dukagjini i vërtetë”, edhe në Has e më tej. Për këtë dëshmon fakti që “banorët e Hasit, edhe sot e kësaj dite, e quajnë veten dukagjinas dhe krahinën e tyre – Dukagjin”.

Lidhur me këtë, nuk mund të anashkalohet edhe gjykimi nolian se “Aemathia e Barletit ka qenë, që nga koha e tij e gjer sot, një burim lajthitjesh, se me këtë emër quhej në kohët e vjetra Maqedonia Jugore dhe, shpesh, tërë Maqedonia”. Këto “lajthitje”, siç e ka konstatuar me kohë Dhimitër Shuteriqi, kanë bërë që jo vetëm Barleti, por dhe historianë të tjerë, t`i atribuojnë Matit ngjarje e personalitete që lidhën me Mirditën. Për këtë mjafton të sjellim vetëm citimin e Atë Giuseppe (Zef) Valentini, i cili shkruante: “Sipas Barletit, projë (mbrojtës ose prijës – shënimi im) e Sfetigradit kanë qenë ndër duar të nji abati të Shën Lleshit në zonën e Matës, i cili ishte prej familjes së zotnive të Përlatit”, ndërkohë që kisha e Shën Lleshit gjendet në Orosh të Mirditës, ashtu si edhe fshati Përlat, i cili nuk shtrihet në rajonin Matit!

Për rrjedhojë, studiuesit seriozë të historisë së Heroit tonë kombëtar i mbetet t`u japë të drejtë historianëve tanë të shquar: Aleks Buda, Selman Riza, Kasem Biçoku, Selami Pulaha e Dhimitër Shuteriqi, të cilët emrin e Gjon Kastriotit e lidhin më shumë me Mirditën dhe jo me Matin e Kastriotin e Dibrës! Dhe, kjo ide përforcohet kur Fan Noli, duke folur për vendorigjinën e Kastriotëve, thotë: “Në Dibër të Poshtme ka një katund të quajtur Kastriot, por nuk dihet a e ka marrë emrin katundi nga Kastriotët, apo Kastriotët nga katundi”. Dhe, a nuk është ky gjykim, në një fare mënyre, një mohim i tezës që i nxjerr Kastriotët me origjinë nga një fshat me të njëjtin emër që shtrihet në rrethin e Dibrës?!

Fan Noli, në variantin e parë të “Historisë së Skënderbeut” të vitit 1921, si pa dashur, sikur kundërshton edhe tezën që i bën Kastriotët me origjinë nga një Kastrat i Hasit. Këtë historiani ynë e bën kur shkruan se “Thaloc dhe Jeriçek (në veprën “Zwei Urkunden aus Nordalbanien” – shënimi im) e quajnë përallë sllavërinë e Kastriotëve dhe shtojnë se llagapi i tyre… tregon se i kishin rrënjët nga një fshat i quajtur Kastri”. Dhe a nuk duhet ta mbajnë parasysh këtë gjykim ata historianë që merren me vendorigjinën e Kastriotëve?! Se fshat me emrin “Kastër” ose “Kastri” në trojet shqiptare ka vetëm në Mirditë!

Tezën që i bën Kastriotët nga një fshat me emrin Kastrat në rrethinat e Hasit, Fan Noli përsëri si pa dashur, e kundërshton kur pohon, si edhe historianë të tjerë, se është vështirë të dalë nga një “Kastrat”, qoftë ky i Hasit, apo i Shkodrës, mbiemri “Kastriot”. Këtë e bën kur shkruan se “Etimologjikisht është shumë e rëndë që të dalë llagapi Kastriot nga një Kastrat”. Dhe, duket se historiani, duke iu referuar logjikës gjuhësore e historike, i bën të mendohen thellë pasardhësit, kur u kujton se “fshatra me emrin Kastri ka sot në Shqipëri, një në Çamëri dhe një në Mirditë, (Kastri-Shënimi im) afër Drinit”.

Duke gjykuar mbi tezat kontradiktore rreth vendorigjinës së familjes princore të Kastriotëve, Fan Noli thotë se “Të gjitha dëshmimet e ndryshme që numëruam sipër, mund t’i përmbledhim e t’i pajtojmë kështu: Kastriotët rrjedhin nga katundi Kastriot i Dibrës, ose nga një fshat i quajtur Kastria, që ndodhej a në Mat a në Mirditë, a në Has a pranë Mazarekut (Mazrekut – shënimi im) a në Kastrat, sidomos në Malësitë afër Drinit”. Dhe, pasi fshat me emrin Kastri – a nuk ka as në Has, as në Kastriot të Dibrës, as në Mat, por vetëm në Vig të Mirditës, i duhet besuar tezës që i nxjerr Kastriotët nga treva e Mirditës etnografike.

Dhe, ai që e thotë me zë të lartë këtë të vërtetë është prifti historian Athans Gega, të cilin Fan Noli e quan njohësin më të mirë të historisë së Gjergj Kastriotit. Ky historian, në veprën e tij “Arbëria, Gjergj Kastrioti – Skënderbeu”, hedh dritë mbi vendorigjinën e Kastriotëve duke dëshmuar, së pari, se “Kastriotët zotëronin… territorin e përfshirë në verilindje të Shkodrës dhe të Lezhës e deri në Prizren”, pohim i bërë edhe nga disa historian të tjerë.

Dhe, së dyti, për ta bërë më të qartë mendimin e tij, historiani vazhdon: “Në perëndim shtriheshin pronat e Dukagjinit, që përfshinin fushat e Zadrimës dhe lokalitetin e Fanit”. Dhe, shkon më tej autori, duke i vënë në mendime pasardhësit, kur thekson se “nuk mund të përcaktojmë me saktësi kufinjtë që ndanin pronat e këtyre dy familjeve” (të Kastriotëve dhe të Dukagjinëve – shënimi im).

Të njëjtën ide për fqinjësinë e Kastriotëve dhe të Dukagjinëve përcjellin edhe gojëdhënat e ndryshme që qarkullojnë në Mirditë në rrjedhën e shekujve. Për këtë etnologu Mark Tirta, sjell një gojëdhënë të mbledhur në fshatin Pëshqesh të Mirditës, në të cilën pohohet se “Mirdita ka shkuar me zotërimet e Skënderbeut, por këtu ka sunduar Lekë Dukagjini (deri në tre bajrakët e Mirditës së fisit)”.

Dhe, kjo ndodhte, siç thoshte gojëdhëna, sepse “Kufijtë midis Dukagjinit e zotërimeve të Skënderbeut nuk ishin të caktuara”. Kësaj ideje i vjen në ndihmë edhe konkluzioni i A. Gegës, i cili pohon qartë: “Kështu arrijmë në përfundimin se Mirdita bënte pjesë në zotërimet e Kastriotëve. Por, nuk duhet harruar që Fani (njëri nga bajrakët e Mirditës etnografike – shënimi im) u takonte Dukagjinasve”.

Kështu, gjersa “sipas burimeve osmane, Kastriotët ishin pronarë të tokave në mes Shkodrës dhe Lezhës”, siç shkruan Skënder Riza; gjersa, siç pohom historiani Aleks Buda “tokat që iu përkisnin zotërimeve të Gjon Kastriotit… përfshinin trevën në jug të lumit Drin: Mirditën e Lumën”; gjersa, siç kumton A. Gega, “sipas një dokumenti venecian të vitit 1439, pronat e Kastriotëve ishin fqinjë me Shkodrën dhe Lezhën”; gjersa, siç thotë Fan Noli, “Mirditën dhe Hasin i kishte Gjon Kastrioti”, atëherë edhe Gjergj Kastrioti, i biri i Gjonit, diku në pronat e babait të tij do ketë lindur më 1405, të cilat duket se i përkasin qartë Mirditës etnografike.

Dhe, duket se kurorën e këtij mendimi ia vë historiania turke Nuray Bozbora, e cila në veprën “Shqipëria dhe nacionalizmi shqiptar në perandorinë osmane”, na thotë: “Skënderbeu ishte më i vogli i tre djemve (duhej thënë katër – shënimi im) të Gjon Kastriotit, kreu i familjes Kastrioti, që njihej si një nga princat katolikë të rajonit të Mirditës”.

Ky pohim përbën një monument, i cili nuk mund të rrëzohet lehtë, sepse studiuesi i epokës skënderbejane e di që krahinat e ndryshme të Shqipërisë e, veçanërisht ato të malësive, princat i kishin vendas. Ato nuk mund t`i “importonin”, siç mund të ndodhë në kohët modern! Për rrjedhojë, nuk mund të mendohet që Gjon Kastrioti të ishte nga Hasi, nga Kastrioti i Dibrës, apo nga Mati dhe të vinte princ në Mirditë! Kjo bëhet më bindëse kur mbajmë parasysh faktin që Gjon Kastrioti ishte kreu i kësaj familje legjendare dhe jo një “Kastriotas” çfarëdo. Këto troje Gjon Kastrioti, qysh në 1407, i quante toka të fisit të vet prej shekujsh, siç dëshmon, indirekt, akademiku Dh. Shuteriqi.

Ndoshta, këto të vërteta i dinte A. Gega, kur në temën e doktoratës, në universitetin e Luvrit, deklaronte: “Mbiemri Kastrioti… që ka mbijetuar në histori, lidhet më shumë me lokalitetin (fshatin – shënimi im) e Kastrit në Mirditë, që ndodhet midis fshatrave të Dibrit (Dibri si bajrak i mëvonshëm i Mirditës – shënimi im) Mnelës, Kashnjetit e Vigut, se sa me lokalitete të tjera, që kanë të njëjtin emër”. Të njëjtën tezë duket se mbron edhe Atë Giuseppe Valentini, kur Dibrin, trevën nga Vigu në Kaçinar të Mirditës e quan “tokë të Kastriotëve”. Këto pohime tregojnë se edhe emërtimi “Gjon Dibrani” nuk ka të bëjë me Dibrën buzë Drnit, po me Dibrin që njihet si bajraku i katërt Mirditës.

Dhe, teza e Athanas Gegës, të cilin Fan Noli e quan njohësin më të mirë të historisë së Skënderbeut, si edhe pohimi i Giuseppe Valentinit, duket se i mohojnë prerë tezat mbi origjinën e Kastriotëve nga Hasi i Kukësit, nga Kastrioti i Dibrës, apo nga Mati, të cilat janë përmendur si vendorigjina të mundshme të këtij fisi të lavdishëm ne historinë e Shqipërisë.

Tezës së A. Gegës, i cili e konsideron Kastrin në Vig të Mirditës si vatrën qendrore të Kastriotëve, duket se i vijnë në ndihmë edhe dy fakte: Së pari, një pohim i historianit Mikel Prenushi, i cili duket se zotëron një dokument interesant, sipas të cilit Gjergj Kastrioti, ka vënë kurorë pikërisht në Kastër, afër Vigut; së dyti, fakti që Gjergj Kastrioti u varros në Kishën e Shën-Kollit në Lezhë dhe jo në Has të Kukësit, në Kastriot të Dibrës, apo në Mat, siç ka qenë dhe është në zakonet dhe besimet e katolikëve.

Për historianin e vëmendshëm, ky fakt nuk duket kaluar pa një analizë të hollë të fenomenit, kur dimë se një udhëheqës i përmasave të mëdha, si Gjergj Kastrioti, mund të linte si amanet ta varrosnin edhe në kështjellën e Krujës, por ja që duhet menduar se ai zgjodhi Lezhën, afër Kastrit në Vig të Mirditës si banesën e përjetshme të tij!

Me idenë e dokumentit që duket se zotëron historiani M. Prenushi, sipas të cilit Gjergj Kastrioti ka vënë kurorë në Katër, afër Vigut, sikur bashkohet edhe historian gjerman Markus W. E. Peters. Ky, në veprën “Përballjet e historisë së Kishës Katolike në Shqipëri” (1919-1996), shkruan: “Kisha gotike e Vaut të Dejës, e vetmja e këtij stili në Shqipëri… ishte kisha në të cilën ishte martuar (kishte vënë kurorë – shënimi im) Heroi kombëtar katolik Gjergj Kastriot Skënderbeu”.

Edhe historiani francez, Alen Dysylje, në një kumtesë mbajtur në Konferencën e Dytë Kombëtare të Studimeve Albanologjike, duket se e dëshmon qartë se vendorigjina e Kastriotëve është Mirdita, kur shkruan: “Midis rrjedhës së poshtme të Matit dhe të Drinit shtriheshin zotërimet e Kastriotëve dhe të Dukagjinëve, ku Lezha ishte kryeqendër”. Kjo duhet besuar kur mbahet parasysh mendimi i rilindasit Preng Doçi, i cili e quan Lezhën si “cepi i Mirditës”.

Dhe, për të shkuar më tej në gjurmim të vendorigjinës së Kastriotëve, ia vlen të përmendet edhe një pohim i historianit të madh francez Zhan Klod Faveirial, i fiksuar në librin “Historia e Shqipërisë”, botim i “Plejard” i vitit 2004. Ky historian, duke rrëfyer për Heroin tone kombëtar dhe duke hequr paralele midis tij e mbretit të epirotëve – Pirros, i cili e kishte pohuar origjinën e tij epirotase, shkruan: “Dikur, epirotët e lashtë e kishin quajtur shqiponjë Pirron, sovranin e tyre. ‘Po, unë jam shqiponjë’, u përgjigj ai, por prej jush jam i tillë! Kjo (do të) ishte pikërisht përgjigja që do t`u jepte Skënderbeu të gjithë shqiptarëve, por mirditorëve në veçanti…”.

Pra, ashtu si Pirroja u tha epirotasve se “prej jush jam i tillë”, për të treguar me krenari për vendorigjinën e tij, po ashtu, siç pohon historiani francez, edhe Skënderbeu do t`u thoshte “mirditorëve, në veçanti”: “Po, unë jam shqiponjë, por prej jush jam i tillë”!

Një argument më tepër në favor të tezës që e konsideron Kastrin si vatrën qendrore të fisit të Kastriotëve dhe si vendlindjen e Gjergj Kastriotit, sikur gjendet edhe në fushën e dialektologjisë. Për këtë flet fakti që mbiemri “Kastrioti” në të folmen e Mirditës shqiptohej gjer vonë në formën “Kastërjoti”, gjë që na zbulon qartë emrin Kastër në trajtën e pashquar, siç shqiptohet, shpesh, edhe në ditët tona nga mirditorët. Forma “Kastërjoti” duket se ka qenë zotëruese në gjithë Shqipërinë e veriut, por mbi të, ndoshta, kanë vënë dorë herë historianët e herë gjuhëtarët. Sidoqoftë, me sa duket, i duhet besuar tezës, sipas të cilës mbiemri Kastrioti vjen nga trajta e shquar e një Kastri, plus prapashtesën-iot, siç ka qenë që herët një traditë e shqipes. Dhe ky Kastër gjëndet vetëm atje ku janë gërmadhat e një kështjelle të vjetër pranë Vigut të Mirditës etnografike!

Mga: Preng Cub Lleshi

[the_ad id=”4118″]

 

Marko Boçari shqiptari, kryeheroi i Greqisë moderne, i tradhtuar nga grekët (2 Video)

Marko Boçari shqiptari, kryeheroi i Greqisë moderne, i tradhtuar nga grekët (2 Video)

Marko-Bocari

Një nga figurat më të ndritura të revolucionit grek të 1821 ishte Marko Boçari i cili erdhi nga një familje e madhe shqiptare. Ai ka lindur në Sulit, Ioannina në 1790, në të njëjtën familje të madhe në të cilën burra trima si: Kiço Boçari, Kosta, Dimitri, Jorgji dhe kapiteni i madh i 1821 Kryengritjet, Noti Boçari erdhi prej Noti Boçarit, xhaxhai I Marko Boçarit, ishte edhe ministri i parë i mbrojtjes i Greqisë, dhe vdiq në vitin 1841.

Babai i Markos, Kiço Gj. Boçari u martua tri herë dhe kishte 18 fëmijë, pesë prej tyre vdiqën të ri. Kico Bocari u vra në 1813 në Arta nga Gjoko Bakola.
Në vitet e rebelimit në 1821, Marko Boçari fali gjakun e babait të tij Bakola Gjoko për të mirën e përbashkët.
Sipas dokumenteve, banorët e pare në malet e Sulit ishin ushtarët roje të Gjergj Kastriotit Skënderbeut. Pas vdekjes së Skanderbeut, rreth 200 ushtarë shqiptarë me familjet e tyre, të tilla si ato të fiseve: Boçari, Bouchatti, Llalla, Dangëllina, Dragova, etj, formuan fshatin e Sulit afër qytetit të Jonina dhe vazhduan luftën kundër osmanëve turq për lirinë e tyre.

Suli u zgerua më vonë nga një fshat i vogël dhe u shndërrua shumë shpejt në një krahinë e populluar nga shqiptarët ortodoksë çamë. Ata kishin arritur ti shpëtojnë skllavërisë osmane duke ikur nga fshatrat e tyre të Çamërisë rreth viteve 1500-1600 dhe u vendosën në Suli, Ioanninna, duke krijuar fshatra të reja me emra shqiptarë.
Territorin e banuar nga çamëve shqiptarë, ishte i njohur si Çamëria, e cila është
i njohur si një nga katër degët e Shqipërisë Natyrale.

 

[the_ad id=”4118″]

Shqipëria në kohën e Skënderbeut ishte katër herë më e madhe se Serbia

Shqipëria në kohën e Skënderbeut ishte katër herë më e madhe se Serbia

Shqipëria në kohën e pushtimeve të para osmane e deri në vdekjen e mbretit të shqiptarëve Skënderbeut, ishte për tre-katër herë më e madhe se Serbia, pa llogaritur këtu, se siç shihet në hartë edhe në krahinën e Rumelisë si pjesë e perandorisë osmane, ishte një pjesë e konsiderueshme e territoreve të banuara kryesisht me shqiptarë, që shkonin deri në Edrene (Edirne) në kufijtë e dardaneleve. Në atë kohë, territori shqiptar si njësi më vete, ishte më i madh, ose përafërsisht i barabartë me Bizantin.

Harta përshkruan madhësinë e territorit shqiptar të paktën në katër vjetët e sundimit të tij, të cilat u zgjeruan në jug në Greqi dhe në Maqedoni.hartambretrim-1

[the_ad id=”4118″]

Turqia dokumentar për Skënderbeun. Shikoni si e paraqesin-VIDEO

Turqia dokumentar për Skënderbeun. Shikoni si e paraqesin-VIDEO

dokumentari-turk

Rezistenca e princave të Arbrit ndaj pushtuesve otomanë, paraqitet e lavdishme edhe nga këndvështrimi historik të Turqisë.

Kështu të paktën trajtohet në një film dokumentar, produksion turk, ku në njërin nga episodet, i kushtohet rëndësi të veçantë përpjekjeve të ushtrimeve otomane që ta pushtojnë token e udhëhequr nga mbreti i atëhershëm dhe prijësi i shqiptarëve, Gjergj Kastrioti-Skënderbeu.

Rezistenca e ushtrisë shqiptare, siç thuhet në këtë film, e kishte futur në paranoja edhe udhëheqësin e atëhershëm të Perandorisë Osmane, Sulltan Mehmetin e Dytë, i njohur edhe si el-Fatih.

Aty shihet se si një ushtri e madhe, më e fuqishmja e asaj kohe, nuk po arrin ta mposhtë një ushtri solide, siç ka qenë ajo e përbërë nga luftëtarët e princave shqiptarë.

Në një pjesë ku Sulltani diskuton me eprorët e ushtrisë, përmendet se si shqiptarët, si populli më i vjetër, nuk i duan ardhacakët dhe, se si janë një popull luftëtarë.

Për më shumë ndiqeni një pjesë nga ky dokumentar.

[the_ad id=”4118″]

Mbreteresha Ilire Teuta heroinë semantike e shekujve

Mbreteresha Ilire Teuta heroinë semantike e shekujve

12932682_1149672241740069_2957053558743715689_n

Mbretëresha e ‘harruar’ e ilirëve
Moikomi1
Nga: Moikom Zeqo
Pranë Manastirit të Westminsterit në Londër, është monumenti në bronz i mbretëreshës Budika të Keltëve, që luftoi me romakët në vitin 61 pas Krishtit. Ajo konsiderohet ftillëzuese e identitetit dhe lirisë së ishujve britanikë. Janë shkruar mijëra libra për të. I famshëm është filmi i Mel Gibsonit, ku rolin e Budikës e luan Charlotta Comer. Këngët e famshme të Holly Kirbytit e kanë amshuar Budikan.

Ne shqiptarët, përkundrazi s’kemi bërë asgjë për Teutën, Mbretëreshën e ilirëve, që u bë shëmbëlltyra arketipale e një femre guximtare ndaj fuqisë romake 4 shekuj përpara Budikës. Nuk e kemi një studim shkencor të mëvetshëm për të. Ky është një boshllëk hutues. Autorë të huaj kanë shkruar për të fragmentarisht. Burimi kryesor është Polibi, përshkrimi i të cilit në shumë pika për Teutën dhe ilirët i ngjan një reportazhi politik, ku urrejtja ndaj Teutës është maksimale dhe institucionale. Burimet arkeologjike janë të kufizuara, disa dokumente epigrafike krijojnë një informacion të përafërt. Dhe kaq.

Teksti polibian duhet të lexohet seriozisht dhe shtjelluar kriticizmin ndaj konceptit zyrtar romak, metodologjik, si predikat i kohës, rrethanave historike. Fanula Papazoglu në studimin “Les origines et la destinée de l’Etat Ilyrian”, 1965 f. 143-179 dhe libri i prof. Selim Islamit, “Historia e ilirëve”, 2008, perceptojnë disa koordinata të shtetit ilir si vijimësi dinastish centrifugale – si shteti më i madh konvencionalisht i tipit helenistik në gadishull.

Botimet “Histoire de l’Adriatique” 2001, nën kujdesin e Pierre Cabanes dhe parafjalën e shkruar nga mesjetarologu i madh Jacques de Goffit dhe “Les ilirieus, de Bardylis & Genthios”, 2004 të Pierre Cabanas sjellin shtjellime më të argumentuara.

Polibi (II, 2-12) i ndikuar nga tradita se “fati e ka caktuar Romën të pushtojë botën” – konceptuar zanafillisht nga Fabi Piktor – e shpjegon fillimin e luftës së parë iliro-romake me dhunimet që ilirët dhe mbretëresha Teuta u bënë tregtarëve romakë në Adriatik, – tradita tjetër më pak retorike e Apianit (Ilirike, 7, 8) dhe Dion Cassius (fig m. 49), Zonara (VIII, 19) bën fjalë për një tjetër cazus bellis: thirrjen e idhullit Isa për mbrojtjen e Romës për t’i bërë qëndresë sulmeve ilire. G. Walser e rehabiliton këtë traditë të dytë, por M. Holleax është skeptik dhe përjashtues. Mund të themi se e vërteta është në mes. Ndërhyrja e interesave ekonomike është fondamentale në politikën e dyanshme iliro-romake.

Me ardhjen e Pleuratit në pushtet 260 para Krishtit dhe birit të tij Agronit, sipas Stipceviçit nis “faqja më e lavdishme e shtetit ilir” pozita dhe madhështia e shtetit ilir kushtëzuan tërë kompozimet politike me shtetin maqedon, Lidhjen Ajakide në jug dhe Romën. Deri diku kemi një protagonizëm global të ilirëve. Shteti ilir qe kryeinstitucioni, ku flota dhe ushtria qenë institucione kryesore. Thalasokracia ilire arrin kulmin si edicion i dytë i thalasokracisë liburne. Ilirët sulmuan Korkyrën si një rikthim historik të një bastioni të dikurshëm liburn. Beteja e Medonit (qytet akarnanas), ku ilirët shkatërruan rrethimin etolas hapi siparin, ku helenët, maqedonët dhe romakët zbuluan kokën e Meduzës Ilire!
Ideja e sipërmarrësve detarë që u margjinalizua si pirateri ilire u shtjellua nga A.Evans, si kategori e zhvillimit dhe e avancuar e asaj që u quajt një “imperializëm fillestar ilir”, -sot do të quhej “lufta e tregjeve”.

Mbas fitores së Medonit, mbreti Agron vdiq në kulmin e lavdisë së fitores. Në pushtet erdhi gruaja e tij, Teuta, si tutore e birit të Agronit dhe gruas tjetër Triteutës, Pinesit, i lindur në 232 dhe vdekur 15 vjeç në 217 para Krishtit. Agroni vdiq në 230, në vitet 230-228 para Krishtit. Teuta është emblema e pushtetit, projektuesja e diplomacisë, luftës, sulmit dhe mbrojtjes. Emri i saj shtrihet në historinë antike rajonale dhe mesdhetare vetëm në tri vite. Të dhënat e Polibit (II, 5-1-2) nxjerrin se sulmet e detarëve ilirë në brigjet e Peloponezit, në Elida dhe në Meseni kanë ndodhur shumë më para vitit 230, data e sulmit ilir të Foinikës. Për këtë ka analiza nga R.L.Beaumonti dhe H.Y.Dell. Një mbishkrim i gjetur në ishullin Far, që i dedikohet trofesë që u është marrë jadasinaive, identifikuar si ilirët e krahinës së Jaderës (Zarës), datuar nga L.Rober dhe Rendiç-Miocevic si në dhjetëvjeçarët e parë të shekullit IV para Krishtit., flet për konfliktin detar. Mbishkrimi i kushtohet Kalias, i cili ra në betejë me ilirët (është luftim në det me ilirët), gjetur në ishullin Isa dhe sipas L.Robert-it dhe R.Eggers-it i takon fillimit të shekullit III para Krishtit.
Teksti tjetër i Korkyrës i kushtohet Sinas, vrarë nga ilirët. Ai u vra në 229 para Krishtit dhe ju kushtua me epitaf në greqisht me tetë rreshta (është botuar një Apolon Zeni, Muratori dhe “Antologjia Palatina”).
L.Robert i shton këtij koleksioni epigrafik një tjetër mbishkrim për harkëtarin e vrarë Aleksandër në det nga piratët ilirë pranë ishujve Strofades, në brigjet e Mesenisë.

Këto dokumente epigrafike pasqyrojnë atmosferën tendosëse, që kish krijuar forca ushtarake ilire në det dhe tokë. Këto duhen përkthyer në shqetësimin perspektiv të Romës. Sulmi në Korkyrë qe detar.

Aksioni tjetër i Teutës qe detar dhe tokësor kundër Foinikës, ku spikaste strategu ilir Skerdilaidi, i vëllai i Agronit, gjenerali numër një i shtetit. Pas kësaj fitoreje, pushteti suprem i Teutës është nga Naretva në Epir, deri në Gjirin e Ambrakisë. Teuta nisi një aksion tjetër – atë ndaj kolonive greke të Ilirisë së Jugut, Dyrrahionit, Apolonisë si dhe ato në ujdhesat e Dalmacisë, sidomos ndaj ishullit Isa. Reagimi i Romës nisi si akt diplomatik. Sipas Polibit delegacioni përbëhej nga vëllezërit Gai dhe Luk Karunkani, me ta ishte dhe përfaqësuesi i Isas, Klemparosi. Debati në rezidencën e Teutës qe fatal. Vrasja e Karunkanëve dhe Klemparosit e shteri marrëveshjen diplomatike. Teuta u përpoq të zgjidhë konfliktin, – çon delegatë në Romë, por s’hoqi dorë nga rrethimi i Isas. Dërgoi flotën në Dyrrahion, bëri betejën në ishullin Paksos afër Korintit. Në vitin 229 pas K. në Brindisium romakët mblodhën një ushtri 20.000 ushtarë, 2000 kalorës dhe 200 anije të udhëhequr nga Gnei Fulv Centumali. Korkyrën e morën me tradhtinë e Dhimitër Farit. Lundruan drejt Isas dhe Farit. Teuta u tërhoq në Rizon (në gjirin Bokat e Kotorrit) dhe kërkoi paqe. Marrëveshja qe e rëndë, “ajo u detyrua të abdikojë, në dobi të Pinit”, Dhimitër Fari u martua me Triteutën të ëmën e Pinit, që më pas mbas klientelizmit romak, të ngrihej kundër romakëve. Por historia e Teutës mbyllet. Tri vitet e pushtetit të saj janë alternimi i apoteozës dhe thrillerit. Mbi të u hodh anatema e shekujve. Një histori e shkurtër dhe tejet lakonike. Në këtë zgrip personaliteti i saj ka mbetur në hije.

S’dihet fati personal, si ka vdekur, apo e kanë vrarë. Polibi që e urreu, megjithatë thotë diçka të veçantë (Historia, II, 6) “Njëra nga mënyrat e komunikimit të ilirëve ishte edhe ai përmes letrave të shkruara. Këtë gjë e bënte mbretëresha Teutë, sidomos kur donte t’i dërgonte urdhra ushtrisë që ndodhej larg”. Është dëshmi e klasit të parë. Personaliteti i saj si grua qe i epërm. Ajo qe e arsimuar. Letrat e Teutës hedhin në hulli arsyetimin konkret. Nëse përdorte letra të shkruara në ç’gjuhë ishin? Në ilirisht? A kishte një gjuhë komunikimi shteti ilir? Pra, një institucion i kultivuar kulturor, gjuhësor, komunikimi? Këto pyetje s’shmangen dot. Vizioni ushtarak i Teutës shpërthehej në formë rrethore, në lindje, në perëndim, në veri dhe në jug, në hapësirë shumë të mëdha, unikale në histori. Sistemi i komunikimit me letra në pika të largëta gjeografike parakupton një shërbim strategjik dhe taktik, një formë të zhvilluar për kohën. Kemi kështu një skedë të paplotësuar, por jo thjesht të imagjinuar. Shëmbëlltyra e Teutës bëhet një matricë. Kundërshtimi i saj ndaj Romës u reflektua edhe tek dy luftërat e tyre iliro-romake që mbyllen me disfatën e Gentit në 167 para Krishtit. Për 99 vjet, një shekull që nga Pleurati tek Genti – shteti ilir është një dukuri konkrete, një fuqi e madhe ushtarake me status institucional, një realitet kryesor mesdhetar i historisë antike. Teuta e promovoi edhe një galeri karakteri, në historinë e Europës është hera e parë në epikën helenistike që shkëlqen emri i një mbretëreshe ilire. Dy shekuj më vonë do të shquhej Kleopatra e Egjiptit. Në shekullin e parë Budika e keltëve. Në 267 pas Krishtit. Mbretëresha e Palmirës Zenobia – 6 shekuj mbas Teutës rimishëron rebelizmin konceptual e Teutës kundër romakëve. Mbase duhen përmendur më pas dhe Zhan D’Arka e Francës dhe mbretëresha Elisabeta e Anglisë etj. Rezidenca e Teutës qe Rizoni, njëkohësisht dhe qendra religjioze, pagane e hyut ilir Medaur.

Tempulli i Medaurit në Rizon është ende 5 shekuj pas vdekjes së Teutës. Rizoni është kryeqendra e shtetit të mbretit ilir Balaios, që pret monedha në figurën e Artemisit me heshtë, – fuqizuar mbas shkatërrimit të shtetit ilir të Gentit, – por 167 para Krishtit. Ka prerje monetare të pabesueshme.

Diçka për aspektin arkeologjik. Nuk janë bërë zbulime brenda kështjellës ilire për të dhëna për epokën e Agronit dhe Teutës (gjetje artefaktesh etj.).

Qyteti Dimalium, falë zbulimit të arkeologut B.Dautaj, qyteti, që lidhet, sipas Polibit me një veprim luftarak të Skerdilajdit, është identifikuar. Të mangëta janë kërkimet në Foinikë. Pierre Cabanes nënvizon edhe studimin e Luftës së Parë iliro-romake në terren. Citon N.G.L.Hammondin, veprën e tij “Epirus”, Oxford 1967 f. 596, i cili tekstin e Polibit e revizionon, u jep një hapësirë krejt tjetër lëvizjeje të ushtrive kundërshtare të romakëve dhe ilirëve, – ai mendon se të dyja ushtritë janë vendosur në vijën ndarëse të ujërave midis luginës së Drinos dhe asaj të Thiamisit dhe bën krahasimin midis sulmit italian në 1940, që u ndal në këtë vijë nga trupat greke.

Hamondi flet për lëvizje në pellgun e Bistricës në një vijë prej 50 kilometrash, që u jep mundësinë ilirëve të pushtojnë, përveç pellgut të Bistricës edhe atë të Drinos dhe të tërë Kaonisë. Një prirje e tillë studimore është rinovuese dhe plotësuese. Deri më sot nuk na ka arritur asnjë portret ikonografik i Teutës. Ne vetëm mund ta përfytyrojmë. Është i domosdoshëm një imazh i saj i restauruar dhe deri diku i purifikuar, përtej tërë mangësive, ose pamundësive.

[the_ad id=”4118″]

Harta e parë europiane u bë nga ilirët… ne vitin 500 para erës sonë

Harta e parë europiane u bë nga ilirët… ne vitin 500 para erës sonë

hart-ilireKjo eshte harte gjeografike Mesape ::.
Kjo gjetje, qe do te kete qene tjegull rrethore prej se ciles na eshte ruajtur vetem 1/6 e permbajtjes se saj, ka nje shkrim nga me interesantet, ne fakt:
– ajo qe dallohet ketu eshte se inkripcioni i realizuar me gerrithje nuk eshte nje shkrim koti si jemi mesuar te shohim, eshte dicka me speciale:
Nga krahu i djathte mund te lexojme HYDR / I;
Shenim i cili mund te mund te tregoje edhe emrin e Detit Adriatik ne nje forme te vjeter origjiale Hydri.
Poashtu edhe pjeset tjera te glosave qe gjinden ne hapesiren e detit te anes se djathte te jete Hydrili[?r/k]. Por, kjo eshte pak e mundur. Per t’i dhene emrin Adriatikut mjafton edhe hydria burimore.
Por, duke qene se kemi nje pikeshenim ne cep te kufirit te ketij bregu prane emrit, behet e qarte se eshte fjala per nje vendbanim me emrin HYDR-a, kuptimi i se ciles duhet te jete: “hyrja”, “moli”, apo ajo qe eshte bere me e perditshme te perdoret: Porti.
Per me shume, – kemi dhe qytetin qe mban kete emer te regjistruar prej shekujsh, e qe ne kohen romake i takonte Provinces Kalabreze; me po kete emer: Hydr-us; Hydr-untum. Ky port mendohet te kete qene me ‘i rendesishem’ se porti i Brund-isit, (nje emer tjeter Messap) sepse ishte me afer Apollonise e cila dikur lidhte me tregjet e Lindjes.
Me poshte dhe pak me ne ball me portin e Durresit, kemi portin tjeter me vendin ose qytetin LI[K/R]?.
Tutje ne maje drejt korkyres kemi vendbanimin/themelaten LIOS.
Siper kemi vendin: OTAN ose KUTAN.
Siper tij kemi: BAL ose B[EShE]L; SOL [sethel]; MKOS, (?MIOS); STY, [EShTI]; anash: Qytetin e fotrtifikuar NAR dhe portin tjeter majtas: GRAkHA.
Ne krahun e majte mund te shohim detin tjeter me shkronja mire te lexueshme: [O/U]TARAS; ku lehtesisht pernjohim emrin Otranto ose, edhe, Taranto, – shkronja e pare duhet te jete O/U pavaresisht a i perket pjeses tjeter te emrit: U-TARAS; qe me kete U semantike mund te kete dhene kuptim te brendesise; nje hapesire te brendshme. I cili lehtesisht mund te kete qene emer alternativ per kuptimin e fjales dhe emrit tjeter koekzistent BRENTION (Brendësi), sado qe eshte mjafte e pranueshme edhe zgjidhja Briri ,marre parasysh se sot ajo qe quhet Brindisi gjndet ne bregun e jashtem te Utres apo tarantit, dhe qe e ben me te besueshem kuptimin nga rrenja tashme gjersisht e pranuar shqipe: BRIN-DI-SI.
Emri Messapi (ku “s” e dyte sherben si vize ndarese ne emerformim) do te thote me nje fjale Mesdeteve, apo me burimisht: Mesujerave; kuprim te cilit kontribon edhe emri krahinor Apulia; [ab-Ujia].
Emri i tjeter prane KALABRIA, e cila gjithesesi mund te kete qene formuar nga shprehja tashme e humbur (ne shumicen e arealit shqipfoles) por por qe shumica ende e mbajne mend te pashkdyzuar per teformuar fjale tjera: KALA~, qe shenjon dicka te lidhur bashk; te nderlidhur. Te varur ne nje trup, dege, nje fije, pergjithesisht: ne nje pike te perbashket, dhe e cila i bashkon. Ky eshte kuptimi i parafjales KALA (te dy a-te e shkrurtera, me theksin e shkurte te rrokjes se pare).
Ose teoria e tjeter e Kalabrise, eshte Ka-lab-ri si pjese e perbashket me Laberine (i njejti popull).
Pjesa tjeter e fjales eshte serish e pernjohshme nga shqipja BRI qe e ndeshem edhe te toponimi Brindisi.
Brindisi – sipas Piri Reisit, shek. XVI.
Emer qe gjithesesi mund t’i kete pasur te dy kuptimet e gjuhes shqipe, edhe “brendesi” edhe “brindyshi”.
*
Gjetesit e ketij artifakti e mbajten te fshehte ta greqizonin interpretimin e saj duke i hequr cdo lloj merite ilire. Por kjo nuk eshte e tera. Armiqte vullnetar nuk u mjaftuan me kaq: Kriminelet ne fakt, -thyen, asgjesuan dhe zhduken mbi 1/6 e diskut te vogel, qe sic arrij te konkludoj ishte per perdorim personal dhe mund ta mbaje kudo me vete.
Siperfaqja e thyerjes se ketij artifakti te ralle eshte e fresket!
Terrakota per dallim nga ana e siperfaqes se lemute dhe te pjekur, nga anet e thyera terheq papastertine e vendit permes lageshtise dhe efektit kapilar brenda ne strukture dhe eshte pothuaj e pamundur te lahet, ashtu qe te duket sikur eshte thyer sot.
Armiqte e trashegimise sone kulturore, duke pare se mbeshetur ne metoda shkencore, harta nuk mund te klasifikohet si “pasuri greke”, te tjeret kishin goditur direkt artifaktin duke u munduar ta mohojne ne plotesi, jo vetem permbajtjen dhe rendesine e saj per kulturen ilire por edhe autenticitetin e saj ne teresi.
Asgjesimi i faktografise se kultures se larte ilire vazhdon edhe ne shekullin XXI me intenzitet te pa shuar.

[the_ad id=”4118″]

Charles Telford Erickson, jeta dhe vepra për Shqipërinë dhe shqiptarët

Charles Telford Erickson, jeta dhe vepra për Shqipërinë dhe shqiptarët

KONSTANDINI I MADH

SHQIPJA DYKRENARE: QË NGA ZEUSI PELLAZGJIK, ILIRIA, PIRROJA, KONSTANDINI I MADH E SKËNDERBEU, – SIMBOLI SHQIPTAR QË BOTA E MORI BASHKË ME KONTRIBUTIN E KËSAJ RACE

Decius, Claudius II, Aurelian, Probus, Carus, Carinus dhe Nemerian djemtë e tij, Diokleciani dhe Maximiani, Constantius Chlorus, Gelerius, Constantine I, (The Great) dhe Licinus. Linja e Konstandinit vazhdoi edhe në Perandorinë e Bizantit. Por le të ndalemi këtu në historinë e Dioklecianit. Jeta e tij filloi në mënyrën më të thjeshtë. Prindërit e tij ishin skllevër, kujdestar në shtëpinë e një senatori romak. I ati punonte si një noter i nënshtruar. Vendi i lindjes së tij ishte një fshat i quajtur Dioklecian, apo Antivari, në rajoni i Salonës jo larg nga qyteti i sotëm Spalato, kryeqyteti i Dalmacisë. Diokleciani ishte i pari në historinë e rojeve pretoriane i cili vrau vrasësin e Perandorit Numerian, një komandant i rojeve dhe vjehrri i vetë perandorit. A kishte të bënte kjo me atë apo jo? Dihet që ishin ata vetë, pretorianët të cilët me forcën e shpatave të tyre e shpallën atë perandor. Dhe shpatat i dhanë atij autoritetin në shpalljen e tij siç kishin bërë ata ndaj paraardhësve të tij ilir.

Është e qartë se në fund të fundit, Kosntandini ndryshonte në karakterin e tij shumë pak prej bashkëkohësve të tij ilirë. Kur dëshira e tij vihej në pikëpyetje, ose kur i kanosej ndonjë rrezik, qoftë i vërtetë por edhe i imagjinuar, ai do të përdorte tërë fuqinë dhe autoritetin e tij si një njeri i paepur, mizor dhe vdekjeprurës, edhe nëse fjala ishte për pjesëtarët e familjes së tij.

Besimi im personal është se Kostandini e zgjodhi Bizantin për shumë arsye të forta krejt personale, racore, kishtare dhe shtetërore. Prej race, historie, tradite dhe feje ai i takonte më shumë Lindjes se Perëndimit. Altarët e racës së tij ishin aty, tek Dodona dhe Delfi.

Kodeksi i Justinianit, Justinianeus Codex. Këtij kodeksi iu shtuan edhe katër punë juridike të quajtura Corpus Juris Civilis, duke iu vënë përbëri ligjit romak siç është shënuar edhe sot anë e mbanë botës së qytetëruar; Ishte ky një tjetër monument i arritjeve madhështore të kësaj race Shkiptare, prej të cilës ishte bekuar tërë bota e qytetëruar.

Pas kësaj një prej shqiponjave shqiptare mori përsipër sfidën ndaj tyre duke skalitur një prej kapitujve më tronditës në tërë historinë e shkruar; Ishte Gjergj Kastrioti – Skënderbeu . . .

(Foto: Pamje nga ambientet e Versajës, Dhoma e Luftës. Shqipnja dykrenare e Konstandinit ilir, Bizantit, e zezë në fushë të kuqe, simbolizon Gjermaninë dhe Pernadorinë e Shenjtë Katolike. Lart, në tavan dy shqiponjat e Zeusit pellazgjik)

Titulli: Charles Telford Erickson, jeta dhe vepra për Shqipërinë dhe shqiptarët
(Tre vëllime)
Autori: Charles Telford Erickson
Përgatiti: Mal Berisha [punë e përsosur!]
Botues: Edualba, Tiranë: 2012

Mar nga: Thënie për shqiptarët

12418071_1264769063536578_1107057444042060369_n

[the_ad id=”4118″]

Kryengritjet e Malësoreve shek. XVII

Kryengritjet e Malësoreve shek. XVII

Kryengritjet

Duke përfituar nga disfata që pësuan turqit në dyert e Vjenës, Republika e Venedikut, në pranverën e vitit 1684, i shpalli luftë Turqisë. Luftimet u zhvilluan kryesisht në More (Lufta e Moresë ) të cilën venedikasit e pushtuan më 1686. Në veri lufta përkohësisht u zhvillua në favor të Austrisë.
Më 1686 sulltani ngarkoi sanxhakbeun e Shkodrës, Sulejman Pashën, të grumbullonte ushtritë e sanxhaqeve të Shqipërisë dhe të sulmonte venedikasit në qytetin e Budues, në veri të Tivarit.
Por rruga e Budues u ndërpre nga malazezët që filluan kryengritjen kundër turqve. Atëhere Sulejman Pasha me ushtritë e veta u përpoq të kalonte përmes Malsisë së Madhe. Por edhe këtu ushtritë turke ndeshën në qëndresën e malsorëve shqiptarë. Ekspedita dështoi dhe Sulejman Pasha u detyrua të kthehej në Shkodër. Në të njëjtën kohë midis malsorëve shqiptarë dhe malazezë u bë lidhja për një luftë të përbashkët kundër turqve. Kjo lidhje i shkaktoi Turqisë një telash të papritur, pasi ajo ngriti në këmbë një ushtri kryengritësish prej 10 mijë shqiptarësh e malazezësh. Pas orvatjeve të kota që bëri Sulejman Pasha edhe më 1687, në pranverën e vitit 1688 Sulltani urdhëroi të gjithë sanxhakbejlerët e Shqipërisë, Bosnjes dhe Hercegovinës, të ndihmonin me ushtritë e tyre sanxhakbeun e Shkodrës. Por edhe kjo ekspeditë përfundoi me shkatërrimin e ushtrive turke në kalanë e Medunit, kalaja u çlirua nga malsorët por venedikasit shpejtuan dhe vunë dorë mbi të.
Po atë vit Sulejman Pasha u përgatit për një ekspeditë të re. Për të organizuar rezistencën, shqiptarët bashkë me malazezët bënë në muajin maj 1688 një kuvend të përbashkët në Gradac, ku lidhën besën për luftë kundër sundimtarëve turq. Ekspedita turke prej 10 mijë ushtarësh filloi në të hyrë të verës. Këtë radhe turqit gjetën qëndresë të madhe në Kuç. Pas disa veprimesh, malsorët dijtën ta tërhiqnin ushtrinë turke deri në Osriniq, dhe aty me një sulm të furishëm që bënë kundër armiqve të futur në kurth, korrën një fitore të shkëlqyer. Pas kësaj disfate, turqit i ndërprenë ekspeditat kundër Malsisë së Madhe për 3 vjet.
Më 1690, kryengritja filloi në jug të Shqipërisë, në krahinën e Himarës. Himariotët së bashku me një repart venedikasish që kishin zbarkuar në Ujë të Ftohtë, në jug të Vlorës, sulmuan turqit dhe u morën atyre kështjellën e Kaninës dhe qytetin e Vlorës. Ushtritë e sanxhakbeut të Vlorës, të ndihmuara edhe nga ushtritë e sanxhakbeut të Shkodrës, u bënë një rrethim të fortë Kaninës dhe Vlorës dhe vetëm pas 6 muaj luftimesh, në pranverën e vitit 1691, të dy qytetet ranë në duart e tyre. Venedikasit, para se të dorëzonin Vlorën, i vunë zjarrin qytetit.
Po atë vit, popujt e shtypur të Ballkanit, duke marrë shkas nga përparimi i ushtrive austriake, filluan kryengritjet në masë. Këto kryengritje lehtësuan përparimin e shpejtë të ushtrive austriake, të cilat arritën deri në Shkup, Prizren dhe Lumë. Me afrimin e ushtrive austriake, kryengritjet e shqiptarëve në veri morën përsëri hov. Kryepeshkopi Pjetër Bogdani, shkrimtari njohur shqiptar, hartoi një projekt për çlirimin e vendit dhe u përpoq të hynte në bisedime me austriakët për realizimin e tij. Por ushtritë austriake nuk i mbajtën pozitat e përparuara në Ballkan dhe më 1691 u detyruan të tërhiqeshin në kufijtë e Hungarisë.
Duke përfituar nga hutimi që shkaktoi në popujt ballkanikë tërheqja e ushtrive austriake, sanxhakbeu i Shkodrës, Sulejman Pasha, kreu po atë vit dy eksipedita kundër malsorëve, por përsëri orvatjet e tij dështuan. Vetëm në vjeshtën e vitit 1692 ai mundi të hynte në Malin e Zi dhe të pushtonte Zhabiakun e Cetinën që ndodheshin në duart e malazezëve. Duke u kthyer nga Cetina, ai provoi të nënshtronte edhe Malsinë e Madhe, por përsëri nuk pati rezultat.
Pas vitit 1692 ushtritë e kualicionit (Austri, Venedik, Poloni) me vështirësi po i bënin ballë sulmeve turke. Me nënshkrimin e “Aleancës së Shenjtë”, në tetor 1696 edhe Rusia hyri në luftë kundër Turqisë. Me hyrjen e saj në luftë ushtritë e koalicionit filluan të korrnin fitore mbi turqit. Për të ndaluar shkatërrimin e Perandorisë Otomane, Anglia me Hollandën ndërhynë pranë Turqisë dhe Austrisë për t’i dhënë fund luftës. Bisedimet për paqe filluan më 1698. Me gjithë kundërshtimin e Rusisë e të Polonisë, të cilat shikonin te këto bisedime intrigat e Anglisë e të Hollandës, perandori i Austrisë i kërkoi paqë Sulltanit. Kështu, më 1699 u nënshkruan traktatet e Karlovacit.
Me traktatet e Karlovacit Austria i zgjeroi kufitë deri në lumejtë Save e Danub, duke arritur në portat e Ballkanit. Veç kësaj ajo shkëputi nga Perandoria Otomane të drejtën të kishte nën mbrojtje banorët katolikë të Ballkanit, duke përfshirë edhe popullsinë katolike të Shqipërisë. Me këtë Austrisë i krijoheshin mundësitë që të ndërhynte në çështjet e Shqipërisë së Veriut. Nga ana tjetër Rusia me paqen që nënshkroi në Stamboll më 1700 doli si një fuqi e madhe evropiane. Prestigji i saj u rrit në popullsitë orthodokse të Shqipërisë, të cilat shikonin në Rusinë, për arsye të luftrave të saj kundër Turqisë, një aleate dhe mike që u premtonte çlirimin nga robëria otomane. Pas traktateve të Karlovacit ndikimi i Venedikut në Shqipëri filloi të binte gjithnjë e më shumë.
Lëvizjet fshatare në pjesën e parë të shek. XVIII
Presioni i sanxhakbejlerëve turq për të zhdukur vatrat e fundit të rezistencës në malësitë e Mbishkodrës, Mirditës, Himarës etj. dhe për t’i detyruar malësorët të paguanin taksat e detyrimet vazhdoi edhe në shek.XVIII, dhe u bë shkak për shpërthimin e kryengritjeve të reja. Edhe këto kryengritje, ndonse më të kufizuara nga ato të shek. XVII, u lidhën me ngjarjet e mëdha ndërkombëtare që ndodhën në këtë kohë në Evropën juglindore me luftat e shteteve të ndryshme evropiane kundër Turqisë. Një rol veçanërisht të rëndësishëm filloi të lozte në shek. X VIII shteti rus, i cili me luftat e tij kundër Turqisë që i mbylli rrugën e daljes në Detin e Zi, u bë faktor i jashtëm i rëndësishëm për rënjen e Turqisë dhe për çështjen e çlirimit të popujve ballkanike. Në luftë kundër Turqisë u krijuan kështu, sikurse në të gjithë Ballkanin, lidhje të drejtpërdrejta midis krahinave kryengritëse të Shqipërisë dhe Rusisë.
Por shpesh herë presioni i sanxhakbejlerëve kundrejt malsorëve kryhej për t’u shërbyer interesave personale të vetë feudalëve-sanxhakbejlerë. Kështu veproi, p.sh. mytesarifi i Shkodrës, Hydaverdi Pasha, i cili shpërnguli me forcë më 1700 nga Kelmendi 274 familje dhe i vendosi në tokat e Peshterit afër Novi-Pazarit (Sërbi) që ishin kthyer në çifligje prej familjes së tij. Në vitet e para të shek. XVIII shpërthyen një varg kryengritjesh të armatosura të cilat pushtuan pjesën më të madhe të vendit, që nga Kurveleshi deri në malësitë e Shkodrës. Këto kryengritje që vazhduan që nga viti 1701 deri më 1704, ishin drejtuar kundër pagimit të taksave shtetërore. Më 1707 pjesa më e madhe e familjeve kelmendase që u vendosën në Peshter (174 familje me 1362 vete), braktisën çifliqet, dhe pasi kryen disa luftime kundër forcave turke u kthyen përsëri në Kelmend duke shpëtuar kështu nga zgjedha feudale-çifligare. Një kryengritje tjetër shpërtheu më 1708 në viset e ulta të Shqipërisë së Mesme e cila vazhdoi 3 vjet.
Më 1711 në pragun e luftës kundër Turqisë cari rus Pjetri i I e drejtoi vëmendjen ndaj popujve të Ballkanit që ndodheshin në kryengritje, si aleate të tij kundër Turqisë. Me një manifest Pjetri i ftonte popullsitë e këtyre vendeve të bashkoheshin me ushtrinë e tij dhe të luftonin kundër armikut të përbashkët për pavarësinë e tyre. Malsorët shqiptarë dhe malazez i shtuan atehere sulmet kundër tunqve duke ndihmuar kështu, ushtrine ruse që kishte hyrë ne Moldavi. Konsujt venedikas e franceze të Durrësit dëshmojne në raportet e tyre për jehonën e gjërë që gjeti ky manifest edhe në viset eShqipërisë së jugut , me gjithë masat shtypëse që morën sundimtaret turq. Por ushtria ruse u detyrua të ndalte përparimin e saj pas disa fitoreve fillestare. Nga ana tjetër Venediku dhe peshkopi katolik i Tivarit, Viskë Zmajeviqi, ndërhynë për të ndarë aleancën e formuar midis, malsorëve katolikë shqiptare dhe malazezëve orthodoksë nën hijen e Rusisë, që vinte në rrezik ndikimin e tyre. Kështu ushtritë turke patën mundësi të shtypnin këtë kryengritje. Në një letër të drejtuar më 1715 Pjetri i I u shprehte malsorëve mirënjohjen për ndihmën e dhënë.
Lufta e re e Austrisë dhe Venedikut kundër Turqisë më 1716, rethimi i Korfuzit nga ana e turqve dhe më në fund lëvizjet e ushtrisë austriake drejt Sërbisë dhanë rast për kryengritje e reja në Shqipëri. Veçanërisht të gjalla qenë këto lëvizje në Himarë, banorët e së cilës dhanë ndihmë në mbrojtjen e Korfuzit. me të cilin kishin lidhje të vjetra. Pas dështimit të sulmit kundër Korfuzit bejlerbeu i Rumelisë, Osman Pasha, drejtoi më 1713 një ekspeditë ndëshkimore të veçantë kundër Himarës, por pësoi një disfatë të rëndë. Me marrjen fund të luftës së Turqi dhe me nënshkrimin e paqes së Pazharovacit (1739) kryengritjet në Shqipëri përsëri ranë përkohësisht.
VIJON
[the_ad id=”4118″]

Atdhetarë që nga Lidhja e Prizrenit

Atdhetarë që nga Lidhja e Prizrenit

LIDHJA-620x481

Lidhja Shqiptare e Prizrenit u formua pas përfundimit të luftës ruso-turke të viteve 1877-1878. Më 3 mars 1878, Rusia dhe Turqia nënshkruan traktatin e Shën Stefanit, i cili e coptoi keq Turqinë. Kurrë më parë nuk pat ndodhur që një shtet i mundur në luftë të detyrohej të humbte kaq shumë territore. Traktati i Shën Stefanit, që e copëtonte aq shumë Turqinë nuk i pëlqeu Evropës, e cila, për interesa të veta, vendosi të ndërhyjë. Ministri i Jashtëm i Austro-Hungarisë, konti Andrasy, deklaroi se Rusia s’ka të drejtë ta imponojë vetë traktatin e paqes. Britania e Madhe me notën qarkore të lordit Salisbury deklaroi më 1 prill se traktati i Shën Stefanit s’ka vlerë praktike dhe se ai cënonte të drejtën ndërkombëtare. Britania e Madhe dhe Austro-Hungaria filluan të armatosen. Nga këto masa Rusia u tremb. Ministri i saj i Punëve të Jashtme Gorçakov, më 9 prill iu përgjigj notës qarkore të lordit Salisbury duke thënë se paqja e Shën Stefanit mund të diskutohej e të kontrollohej nga Fuqitë e Mëdha.

Më 30 maj Britania e Madhe e Rusia u morën vesh duke pranuar propozimin e Austro-Hungarisë për të thirrur një kongres më 13 qershor 1878 në Berlin. Kongresi i Berlinit e copëtoi Shqipërinë në të gjitha krahët. Vendimet e Kongresit të Berlinit i dëshpëruan shumë shqiptarët, të cilët vendosën t’i dalin për zot trojeve të veta. E gjithë Shqipëria iu drejtua Kongresit të Berlinit për padrejtësitë e mëdha që po i bënin kombit shqiptar. Rreziku ishte mbarëkombëtar. Në këto kushte disa atdhetarë shqiptarë organizuan një mbledhje në Gjakovë, lidhën besën dhe vendosën të bëhej një mbledhje mbarëkombëtare më 10 qershor në qytetin e Prizrenit. Stambolli, sapo mori vesh se shqiptarët përgatiteshin për një mbledhje mbarëkombëtare, vendosi ta përkrahë atë. Sulltani thirri disa personalitete të rëndësishme shqiptare, bisedoi gjërësisht me ta dhe u premtoi autonomi nën sovranitetin e vet. Gjithashtu ai urdhëroi komandantët ushtarakë në Shqipëri të mos e pengonin Lidhjen dhe veprimet e saj.

Mehmet efendi Kavaja – Sedja (1837 – 1880)

Meqenëse Kongresi i Berlinit do të hapej më 13 qershor, të gjithë qytetet e Shqipërisë vendosën të dërgojnë përfaqësuesit e vet në Prizren. Kavaja, atëkohë bënte pjesë në Vilajetin e Shkodrës, qe bërë një qytet relativisht i madh dhe i zhvilluar. Më 1838 Kavaja qe bërë qendër rrethi dhe kishte 38.000 banorë, veç tregtisë e zejeve të ndryshme kishte shkolla fillore e të mesme turqishte, 1 shkollë fillore greke dhe ishin bërë disa ndërtime publike. Karvanet e saj që rrihnin rrugët e Shkodrës, Dibrës, Ohrit, Manastirit, Elbasanit e Vlorës, sillnin jo vetëm mallra por edhe informacione për punën që bëhej në qytete të tjera për mbrojtjen e tërësisë tokësore të Atdheut. Në xhami e kafene, në mjedise familjare e institucione, biseda e ditës ishte Kongresi i Berlinit, copëtimi i Shqipërisë dhe Lidhja Shqiptare e Prizrenit. Kavaja u përfaqësua në Prizren nga avokati Mehmet efendi Sedja, Mesa duket ky fenomen nuk qe vetëm për Kavajën.

Vaso Pashë Shkodrani në Promemorien që i paraqiti ambasadorit të Austro- Hungarisë në Stamboll, kontit Zichy, ndërmjet së tjerash, shkruante: “Çdo krahinë ka dërguar në Prizren delegatët e vet e këta nuk kanë qenë krerë, as njerëz me influencë. Ata folën në emër të popullit shqiptar, pse populli ishin ata vetë dhe shpirti i tyre e ndjeu thellë fyerjen e rëndë që po i bëhej kombësisë shqiptare dhe burrërisë së tyre ushtarake… Pasi e zgjuan ndërgjegjen kombëtare, delegatët e Prizrenit u zhdukën, hynë përsëri në gjirin e popullit prej të cilit kishin dalë dhe sot kërkohen kot, sepse as duken, as kapen, pasi çdo krye, çdo plak katundi e çdo kryetar familjeje janë bërë bajraktarë e ushtarë një. Nga ndërgjegjja kombëtare marrin urdhërat si krenë dhe binden si ushtarë”. Avokati Mehmet efendi Sedja qëndroi në Prizren gjatë muajit korrik 1878, derisa u bënë të njohura vendimet e Kongresit të Berlinit. Përballë kësaj gjendjeje vërtetë kritike, më 5 gusht Këshilli Qendror i Lidhjes dha kushtrimin për të grumbulluar sa më shumë luftëtarë që të përballej armiku.

Delegatët e kra-hinave u larguan nga Prizreni me detyrën për të propaganduar rrezikun e copëtimit të Atdheut dhe të organizonin punën për grumbullimin e luftëtarëve, që do të niseshin drejt Veriut. Mehmet efendi Sedja u kthye në Kavajë dhe, pasi sqaroi situatën e rëndë në të cilën ndodhej Atdheu, shtroi detyrën për të nisur luftëtarë drejt Veriut. Në xhami, në kafe e kudo, popullit iu bënë të njohura vendimet që ishin marrë në Prizren. Dy vjet, pas kthimit nga Prizreni, Mehmet efendi Sedja nuk përmendet më në burimet e shkruara. Ai vdiq papritur në moshën 42 vjecare, por puna që ai kish bërë në ngritjen e komisioneve në fshatra e qytet vazhdonte. Ndërkohë vazhdonte puna për mobilizimin e luftëtarëve për të mbrojtur trojet shqiptare veriore të të Shkodrës, që rrezikoheshin drejtëpërdrejtënga lakmitë shoviniste të monarkive fqinjë.

Në Kavajë, ditën e pazarit telalli dha kushtrimin: “Atdheu është në rrezik! Shkodra kërkon ndihmë! Kush del fidai (vullnetar) të shkojë në hyqymet!” Thirrja e Shkodrës u bisedua edhe me kryepleqtë e fshatrave. Aty ku ishte e mundur, të dilte një burrë për shtëpi. Më 21 prill 1880 konsulli i Francës në Shkodër Le Rei i shkruante Ministrisë së Jashtme Franceze se “anëtarët e Lidhjes kanë dërguar telegrame në të gjitha anët për të thirrur shqiptarët nën armë”. Nga fundi i muajit prill 1880 pothuajse gjithçka u bë gati. Më shumë se 200 burra nga qyteti dhe fshatrat kishin dalë vullnetarë. Të gjithë ishin veshur me të bardha, fidainj, shenjë kjo që tregonte se niseshin për të mos u kthyer më.

Roli i Francës

Dega e Shkodrës njoftonte Qendrën në Prizren: “Kena qitur kushtrimin. Në Shkodër kanë ardhur luftëtarë nga Elbasani, Durrësi, Kavaja, Tirana, Kruja, Mati, Puka, Mirdita…” Forcat e Kavajës duhej të niseshin drejt Shkodrës në dhjetëditëshin e parë të muajit maj 1880. Kur në bibliotekën e qytetit u diskutua plani për mësymjen kundër malazezëve, të gjithë qenë të një mendimi “që sulmi të fillonte më 19 maj, pasi të vinte fuqia e Kavajës dhe e Tiranës”. Mirëpo kjo nuk ndodhi. Arsyet nuk dihen. Forcat e Kavajës nuk u nisën as në qershor. Me sa duket diçka ka ngecur, por asaj nuk i gjenden gjurmët. Të dhënat thonë se vetëm në ditët e para të muajit korrik 1880 forcat e Kavajës u nisën drejt Shkodrës. Edhe krahina të tjera shqiptare nisën ndihma.

Konsulli francez i Shkodrës Le Re njoftonte Ministrinë e Jashtme Franceze se “sipas njoftimeve që më vijnë këtë çast numri i vullnetarëve, që ndodhen në kufi paska arritur tashmë tek 12.000 burrat”. Po vërtetohej kështu fjala e kryekonsullit austro-hungarez më 8 maj 1880 se “shqiptarë pa ndryshim feje janë ngritur të gjithë të frymëzuar nga ideja kombëtare”. Frika e Malit të Zi ndaj sulmit të shqiptarëve arriti kulmin. Ministri i Jashtëm malazez i alarmuar njoftonte Fuqitë e Mëdha se shqiptarët “…kërcënojnë se do të sulmojnë edhe vetë zotërimet e vjetra të Malit të Zi”. Ndërkohë që sulmi kundër malazezëve nuk ishte bërë ende, drejt Shkodrës vazhdonin të vinin forca të reja nga krahinat shqiptare. I ngarkuari me punë i Francës në Cetinë Sen Kanten i shkruante Ministrisë së Jashtme Franceze se“sipas lajmeve të fundit që na vijnë nga Shkodra, shqiptarët duhet të kenë një forcë prej 10.000 burrash që brenda 4 orëve mund të arrijnë në 18.000 vetë. Siç duket ata kanë si qëllim të sulmojnë së shpejti malazeztë”.

Përgatitjet ushtarake të shqiptarëve dhe lufta diplomatike e Lidhjes Shqiptare, sidomos e degës së Shkodrës, e shpëtuan hëpërhë Hotin e Grudën, por Fuqitë e Mëdha e kompensuan duke i dhënë Ulqinin. Ky lajm u bë i njohur më 27 qershor. Lidhja vendosi të kundërshtojë me forcë. Krahas forcave të tjera ushtarake drejt Ulqinit u nisën edhe forcat e Kavajës. Dega e Shkodrës duke parashikuar një konflikt që mund të vazhdonte gjatë i nisi një telegram tjetër Kavajës, Tiranës e Durrësit për të nisur forca të tjera. Këto veprime që nuk mund të mbeteshin të fshehta e frikësuan keq Malin e Zi. Ministri i Jashtëm malazez Radoniç i shkruante të Ngarkuarit me Punë të Francës në Cetinë, Sen Kanten, se “pritet të vijnë njerëz nga Dibra, Kruja, Tirana e Kavaja dhe llogaritë tregojnë se pas arritjes së tyre numri i forcave shqiptare, midis liqenit dhe detit, do të arrijë në 5.000 a 6.000 vetë”.

Beteja për të marrë Ulqinin dhe marrëdhëniet e Fuqive të Mëdha me Turqinë

Më 20 korrik 1880 I Ngarkuari me Punë i Malit të Zi në Stamboll lajmëroi ambasadorët se 8000 shqiptarët nga Shqipëria e Mesme kishin ardhur në Shkodër për të sulmuar Malin e Zi. Ditët e para të gushtit 1880 Fuqitë e Mëdha i drejtuan Turqisë një notë kolektive, ku i kërkonin asaj të ndërhynte ushtarakisht për t’i dorëzuar Ulqinin Malit të Zi. Stambolli, pasi u informua për dërgimin e flotës ushtarake prej 18 anijesh në Ulqin nga Fuqitë e Mëdha, nën komandën e admiralit britanik Seymour, dërgoi në Shkodër disa pashallarë për t’i bindur shqiptarët, që ta dorëzojnë Ulqinin, por pa sukses. Malazezët, pasi u informuan për dështimin e të dërguarve të Sulltanit në misionin e tyre, u shqetësuan mjaft, sepse pëshpëritej që 6.000 shqiptarë të armatosur ishin pranë kufirit dhe 3-4.000 të tjerë po vinin nga Shqipëria e Mesme. Sulltani emëroi në Shkodër Komisar të Lartë Marshall Dervish Pashën me një fuqi ushtarake 21 batalione (10.000 ushtarë).

Ulqinakët dhe forcat ushtarake që kishin hyrë në qytet kishin vendosur që më mirë t’i dorëzoheshin flotës së Fuqive të Mëdha, por kurrsesi Malit të Zi. Ata nuk donin t’ia dinin as për Turqinë e se do të luftonin si kundër malazezëve, ashtu edhe kundër ushtrive të Sulltanit deri në pikën e fundit të gjakut. Dervish Pasha, pasi dështoi në misionin e tij për të bindur shqiptarët të dorëzojnë Ulqinin, më 14 nëntor shpalli shtetrrethimin dhe ngriti gjyqin ushtarak. Më 22 nëntor urdhëroi ushtrinë të marshonte drejt Ulqinit. Pas dy ditëve luftë, ku pati qindra të vrarë, Dervish Pasha hyri në Ulqin.

Konsulli francez i Shkodrës thotë se “… nga të dy palët humbjet janë mjaft të ndjeshme”. Ndonëse konsulli jep një informatë të thatë, lufta për mbrojtjen e Ulqinit qe mjaft e ashpër. Artileria turke shkatërroi fortifikimet e llogoret e mbrojtësve dhe vrau shumë prej tyre, që kishin zënë pozicione në Kodër të Kuqe në fshatin Klesna. Në disa vende u luftua edhe trup më trup. Porta e Lartë i luftoi shqiptarët me egërsi, sepse mbronin qytetin e tyre. Flota e Fuqive të Mëdha bënte sehir, sepse donte të kënaqte ambicjet shoviniste të “nji shteti të paqytetnuem e katundar”, siç e kishte cilësuar arqipeshkvi i Shkodrës më 11 mars 1878 Malin e Zi. Pas betejës, ndërmjet të vrarëve ishin edhe komandanti e zv.komandanti i vullnetarëve të Kavajës Mehmet Murati, Shaban Aliu e të tjerë, që nuk ua dimë emrat. Kur u nisën qenë veshur me të bardha, fidainj. Nuk e dhanë jetën për vendlindjen e tyre, për Kavajën, as për ndonjë qytet tjetër të Shqipërisë së Mesme, por për Ulqinin verior. Dhanë gjithçka për Ulqinin, sepse Ulqini, nga kohë që nuk mbahen mend, ishte i Shqipërisë dhe i shqiptarëve.

Populli i vendlindjes u ka ngritur atyre një këngë sa trimërore, aq edhe prekëse: Kral Nikolla me Rusinë, du´n xhevap me hy n´Ulqin: Kral Nikolla i Cetinës, t’jep xhevap gryk’ e martinës, s’asht përgjigja e Dovletit, as e kralit, as e mbretit, por asht pushka e miletit. Met Murati nga Kavaja me dyqind vjen nga kazaja. Met Murati me Shabë Alinë bajnë gajret me mbajtë Ulqinë: -Dervish Pasha, hiq ushtrinë, s’e bajmë hasha na Ulqinë. Hiqi topat, Dervish Pasha, na Ulqinin s’e bajmë hasha. Me luftu’, me vdek’ të tanë veç Ulqinin mos me e lanë…

Ibrahim Mehmet Kavaja – Sedja (1864 – 1951) Ishte djali i dytë i Mehmet efendi Sedjes. Kishte lindur më 1864, në vitet e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit qe 16 vjec. Shkollën fillore, ruzhdie dhe medresenë e kreu në vendlindje më rezultate shumë të mira. Vdekja e beftë e të jatit e angazhoi në moshë të re në lëvizjen kombëtare, mësoi fshehurazi shkrimin dhe leximin e gjuhës shqipe e krahas atdhetarëve të njohur kavajas propagandoimësimin e gjuhës shqipe. Karvanet tregtare që bënin rrugët e Manastirit sillnin në Kavajë gazetën shqipe “Drita”, revistën “Albania” e libra të botuara në Bukuresht e Stamboll. Ato lexoheshin fshehurazi dhe kalonin dorë më dorë. Përpjekjet për hapjen e shkollës së parë shqipe në Kavajë u shtuan pas hapjes së shkollës së parë shqipe në Korçë.

Nismëtarë për hapjen e saj qenë Dhaskal Rusi e Dhaskal Leka, të mbështetur nga atdhetarët e tjerë myslimanë dhe nga Alltunët. Nga marsi deri në korrik të vitit 1887 përpjekjet për hapjen e shkollës së parë shqipe në Kavajë u shoqëruan me kundërshtime të ashpra. Interesant është fakti se kundërshtimet vinin jo vetëm nga krahu fanatik mysliman, por edhe ai ortodoks. Edhe të parët, edhe të dytët ngulnin këmbë që shkolla shqipe të mos hapej, nxënësit kishin shkolla turke e greke. Thuhet se Ibrahimi i ri u ndesh keq me turkomanët dhe myftiun e qytetit, i cili ishte kundërshtar i fortë i mësimit të gjuhës shqipe. Ibrahimi i ri u kërcënua me vdekje, E ëma dhe vëllai i madh e nisën për në Stamboll për studime. Atje u shqua për vullnet e këmbëngulje në përvetësimin e njohurive, u diplomua për drejtësi.

Nisi të shkruajë në gazetat e revistat e kohës. U njoh me Naim e Sami Frashërin, Dervish Himën, Hoxha Tahsinin, Shahin Kolonjën, Kostandin Kristoforidhin e të tjerë e atdhetarë. Që nga ajo kohë ndihmesa e tij në lëvizjen kombëtare nuk u ndërpre për asnjë çast. Emri i tij u bë i njohur në qarqet intelektuale të Stambollit, u ftua të jepte leksione në Universitetin e atjeshëm, më pas u emërua pedagog, ku qendroi deri sa doli në pension. Mbajti korespondencë të vazhdueshme me familjen e tij në Shqipëri derisa vdiq. Ai pati vetëm tri vajza. Ndërroi jetë në Stamboll në vitin 1951 në moshën 87-vjeçare.

Personazhet historikë dhe roli i tyre në çështjen shqiptare

Abdurrahim Mehmet Kavaja – Sedja (1872-1937)

Abdurrahimi mbeti pa baba në moshën 7 vjecare. U kujdesën për të e ëma dhe vëllai i madh Mustafai. Rezultatet e shkëlqyera që arriti në shkollën fillore e ruzhdie të vendlindjes e nxitën nënën dhe vëllain e madh ta nisnin për studime në kryeqytetin perandorak. Atje kish vajtur kohë më parë për studime Ibrahim Sedja, vëllai i dytë, kështuqë ai do të ishte nën kujdesin e tij. Në këtë mjedis u ushqye edhe i riu Sedja nga Kavaja. Ndryshe nga i ati dhe vëllai ai ndoqi shkollë ushtarake, u diplomua më 1899 dhe shërbeu në ushtri. Në kujtimet që ruhen në Muzeun Historik të Kavajës thuhet se Abdurrahim Sedja qe njohur e miqësuar me Mustafa Qemal Ataturkun, i cili gjatë revolucionit demokratik turk më 1918-1923 e ftoi të shkonte në Turqi qëtë bashkëpunonte me të. Më 1909 ai gjendej me shërbim në qytetin Kozhan, ku qe shfaqur si luftëtar trim e i palodhur i çështjes kombëtare. Qe nismëtar i themelimit të klubit të atjeshëm “Vëllazëria”.

Në shtator të atij viti klubi “Vëllazëria: e zgjodhi atë delegat në Kongresin e Elbasanit, ku u morën vendime të rëndësishme për zhvillimin e arsimit kombëtar, për hapjen e njëshkolle të mesme pedagogjike në Elbasan, për futjen e gjuhës shqipe në shkollat e huaja, për njësimin e programeve e të klubeve e shoqërive të ndryshme shqiptare,për qendrimin qëduhej mbajtur ndaj turqve të rinj etj. Gjatë ditëve të atij kuvendi ai do të takohej e bisedonte me figura të shquara të Lëvizjes Kombëtare si Dom Nikollë Kacorri e Jahja Ballhysa – delegatët e Durrësit, Gjergj Qiriazin – delegat i klubit “Bashkimi” të Manastirit, Dibrës e Follorinës. Përmallim të vecantë do të ndjente në takimin me bashkëqytetarin e atdhetarin e njohur Andrea Ekonomi – delegat i klubit “Drita” të Gjirokastrës e të tjerë. Para përfundimit të Kongresit ata u kthyen së bashku në Kavajë, ku propaganduan vendimet e marra atje dhe gjallëruan më tej atdhetarizmin në ato ditë të vështira për Lëvizjen Kombëtare.

Pas disa javësh Ekonomi u nis për në Gjirokastër, ndërsa Abdurrahimi qendroi më gjatë mes patriotëve kavajas duke ndihmuar në organizimin e lëvizjes atdhetare në rrethanat e reja. Kjo gjendje revolucionare pasqyrohej edhe në gazetën “Bashkimi i Kombit” të datës 15, vjeshtë e dytë 1909: “… Sa gëzim ndjeu zemra ime këtë radhë duke shkuar… në Kavajë: nuk është e zonja pena ime t’jua tregoj. Një erë e re fryn në këto vise, një erë Shqiptarizmi e cila të mbush plot shpresë, se Kombi Shqiptar është i zoti të kuptojë të mirën e vet… Në Kavajë ndryshimin e solli më një anë gazeta “Bashkimi i Kombit”, … më tjetër anë i ndershmi dhe i flakti atdhetar Abdurrahim Eff. Sedja, i cili, pasi u mbyll Kongresi i Elbasanit, vajti në Kavajë dhe dha shkoqitje për punën e kësaj mbledhjeje kombëtare dhe këshilloi shqiptarët të punojnë të gjithë bashkërisht, si vëllezër që janë për të mirën e Atdheut të vet”… U përndoq e u persekutua, ashtu si dikur dhe vëllai i vet Ibrahimi, por kurrë nuk u largua nga udha e shqiptarizmës. Pas Shpalljes së Pavarësisë u kthye në Kavajë. Në vitet e Kryengritjes Fshatare u përndoq nga turkomanët e esadistët, sepse mbronin flamurin kombëtar dhe gjuhën amtare me alfabetin latin. Në vitet e Luftës së Parë Botërore jetoi në Kavajë. Në qershorin e vitit 1920 qe ndër veprimtarët kryesorë për organizimin e vullnetarëve dhe nisjen e tyre drejt Vlorës kundër pushtuesve italianë. Më 1923 u emërua kryetar i Zyrës së Rekrutimit në Tiranë. Përkrahu Revolucionin e Qershorit 1924. Me rikthimin e Zogut në pushtet u tërhoq nga jeta politike, Vitet e fundit të jetës i kaloi në Durrës, vdiq më 1937.

Mehmet Mustafa Sedja (1905 )

Nipi i drejtpërdrejtë i përfaqësuesit të Kavajës nëLidhjen Shqiptare të Prizrenit. Mehmet Sedja i ri u edukua me traditën atdhetare të familjes. Pasi kreu mësimet e para në vendlindje, ndoqi mësimet në Institutin Shqiptaro- Amerikan tëKavajës, u diplomua teknik i mesëm bujqësor,.Në vitet e Luftës Clirimtare Antifashiste familja e tij u rreshtua në krahun e luftëtarëve antifashistë, duke ndihmuar në të gjitha mënyrat luftën për liri. Mori pjesë në mbledhjen e parë themeluese për krijimin e këshillit të parë nacionalclirimtar të nënprefekturës së Kavajës më 08 shkurt të vitit 1943. Pas Çlirimit deri në fillim të vitit 1946 punoi përgjegjës i Seksionit të Ekonomisë, Bujqësisë dhe Pyjeve në Komitetin Ekzekutiv të nënprefekturës Kavajë.

Ai kishte marrë në shkollë dhe familje formim demokratik dhe nuk u pajtua me reformat radikale që mori pushteti komunist. Emri i tij nisi të pëshpëritej si njeri i pakënaqur nga reformat e “pushtetit popullor”. Mehmeti qe burrë me karakter, nuk i fshihte mendimet e tij, madje guxoi që në zgjedhjet e tetorit 1945, guxoi të kandidonte si i pavarur në zgjedhjet për Komitetin Ekzekutiv të nënprefekturës Kavajë, ku edhe fitoi. Që nga ajo kohë emri i tij u fut në rrethin armiqve të pushtetit, Më 15 mars 1946 u arrestua, prokurori kërkoi dënimin e tij me vdekje, më pas masa ndëshkimore erdhi duke u ulur, iu sekuestrua pasuria. Ndërroi jetë në vitin 1981.

[the_ad id=”4118″]